Doradca Podatnika 49/2006 Prawo pracy

Rozszerzanie polskiego rynku pracy powoduje coraz większą komplikację przepisów o zatrudnianiu cudzoziemców. Zawiera je ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz wydane na ich podstawie nowe rozporządzenia.

Cudzoziemiec może pracować w Polsce, jeżeli posiada zezwolenie na pracę wydane przez wojewodę właściwego dla siedziby pracodawcy ubiegającego się o zezwolenie. Nie dotyczy to jednak wszystkich cudzoziemców. Z obowiązku tego są zwolnieni m.in. uchodźcy, osoby posiadające zezwolenie na osiedlenie się w Polsce lub zgodę na pobyt tolerowany, korzystający z ochrony czasowej w naszym kraju oraz członkowie ich rodzin.

Bez zezwolenia (jednak z pewnymi ograniczeniami w dostępie do rynku pracy) mogą pracować również: obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE, niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, którzy mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi.

Zezwolenie na pracę nie jest wymagane także od członków ich rodzin (art. 87 ust. 1 ustawy). Katalog osób zwolnionych z mocy ustawy z obowiązku uzyskiwania zezwoleń na pracę nie jest zamknięty. Jej przepisy odwołują się również do aktów regulujących zatrudnianie poszczególnych kategorii pracowników, np. nauczycieli akademickich i pracowników naukowych.

Poza tym z uzyskania zezwolenia na pracę zwolnieni są cudzoziemcy wymienieni w § 2, obowiązującego od 1 września br., rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. Oto te z wyłączeń, z którymi zapewne najczęściej będzie można zetknąć się w praktyce:

• obywatele państw graniczących z Polską, zatrudnieni legalnie przez polskiego pracodawcę do prac rolnych, hodowli zwierząt, w ogrodnictwie i warzywnictwie, jednak nie dłużej niż na trzy miesiące w ciągu kolejnych 6 miesięcy,
• obywatele państw Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz Szwajcarii, wykonujący pracę w zarządach osób prawnych (wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego lub będących spółkami w organizacji), mających swoją siedzibę na terytorium Polski,
• obywatele państw trzecich (spoza UE, EOG i Szwajcarii) pełniący funkcję w zarządach spółek wpisanych do KRS lub będących w organizacji, jeżeli posiadają wizę pobytową w celu wykonywania pracy i czas ich pobytu w naszym kraju nie przekracza trzydziestu dni w roku kalendarzowym,
• obywatele państw trzecich, uprawnieni do przebywania i zatrudnienia na terytorium jednego z państw UE, EOG lub Szwajcarii i zatrudnieni przez pracodawcę mającego siedzibę w jednym z państw unijnych, EOG lub w Szwajcarii, delegowani czasowo przez tego pracodawcę do wykonania usługi na terytorium Polski,
• osoby delegowane przez pracodawcę zagranicznego, zachowujące miejsce stałego pobytu za granicą do wykonania w Polsce prac montażu, naprawy sprzętów lub maszyn, których producentem jest zagraniczny pracodawca, a także dokonania szkoleń polskich pracowników w zakresie obsługi tych urządzeń,
• osoby pracujące na rzecz posłów Parlamentu Europejskiego, pracownicy naukowi zatrudnieni w jednostkach badawczo-rozwojowych, członkowie sił zbrojnych zatrudnieni w międzynarodowych strukturach wojskowych, sportowcy okazjonalnie reprezentujący barwy Polski w zawodach sportowych,
• studenci studiów dziennych odbywający w Polsce praktyki, w okresie lipiec-wrzesień oraz studenci przebywający w naszym kraju w ramach współpracy publicznych służb zatrudnienia,
• nauczyciele języków obcych, jeśli język, którego uczą, jest ich ojczystym,
• stali korespondenci zagranicznych mediów,
• absolwenci polskich szkół medycznych i pielęgniarskich, odbywający staże podyplomowe,
• obywatele Republiki Turcji wraz z rodzinami, którzy mieszkają w Polsce od co najmniej pięciu lat i pracowali legalnie od czterech lat.

Wniosek o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca

Z pisemnym wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca występuje pracodawca, który ma zamiar go zatrudnić. Jeżeli cudzoziemiec nie posiada: wizy, zezwolenia na czasowe zamieszkanie w Polsce, zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE, karty pobytu członka rodziny obywatela UE, tymczasowego zaświadczenie tożsamości cudzoziemca lub zaświadczenia o udzieleniu mu ochrony w Polsce, pracodawca musi najpierw wystąpić o przyrzeczenie wydania zezwolenia. (art. 87 ust. 2 ustawy).

Szczegółowe zasady wydawania przyrzeczeń i zezwoleń reguluje, obowiązujące od 23 sierpnia br., rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trybu i warunków wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca.

Obowiązki pracodawcy

Pracodawca, który chce zatrudnić cudzoziemca, ma obowiązek dołączyć do wniosku o zatrudnienie informację z powiatowego urzędu pracy o możliwościach zatrudnienia Polaków w jego firmie i o sytuacji na lokalnym rynku pracy. Musi też udowodnić, że podjął starania zatrudnienia na określonym stanowisku obywatela polskiego lub cudzoziemca, który nie musi mieć zezwolenia. We wniosku musi też znaleźć się informacja o tym, że zgłosił ofertę zatrudnienia pracownika na dane stanowisko w systemie informatycznym wymiany informacji o wolnych miejscach pracy Europejskich Służb Zatrudnienia. Nie wystarczy złożenie oferty pracy w powiatowym urzędzie pracy (§ 3 ust. 2 rozporządzenia). Oprócz tego do wniosku należy dołączyć:

• dowód wpłaty na FP,
• aktualny dokument (z ostatnich trzech miesięcy) potwierdzający legalne prowadzenie działalności (np. odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, w przypadku klubów sportowych - statutu), w przypadku osób fizycznych występujących o zatrudnienie cudzoziemca w charakterze np. pomocy domowej - należy załączyć dowód osobisty i zaświadczenie o nadaniu numeru NIP,
• dokument potwierdzający prawo do lokalu zgodnie z siedzibą firmy i miejscem wykonywania przez cudzoziemca pracy,
• zaświadczenie o nadaniu numeru REGON i NIP,
• umowę spółki,
• uchwałę o powołaniu do pełnienia funkcji w zarządzie osoby prawnej,
• kopię wypełnionych stron dokumentu podróży cudzoziemca (paszport, wiza lub karta pobytu zezwalająca na czasowe zamieszkanie w Polsce, a w przypadku jej braku - oryginał decyzji wojewody zezwalającej na zamieszkanie na czas oznaczony),
• dokumenty potwierdzające równoważność kwalifikacji zawodowych oraz poziom wykształcenia cudzoziemca,
• proponowany zakres czynności, uprawnień i odpowiedzialności cudzoziemca na wskazanym stanowisku pracy,
• informację o liczbie osób zatrudnionych w firmie wnioskodawcy,
• zaświadczenie o niekaralności cudzoziemca z Krajowego Rejestru Karnego.

Jeżeli wykonywanie pracy przez cudzoziemca jest uzależnione od uzyskania zgody właściwego organu, należy dołączyć ją do wniosku (art. 88 ust. 11 ustawy). Na przykład w przypadku wnioskowania o zatrudnienie cudzoziemca nauczyciela w szkołach i placówkach publicznych wymagana jest zgoda organu prowadzącego, tj. ministra lub jednostki samorządu terytorialnego.

Przedłużenie zezwolenia

Na wniosek pracodawcy można przedłużyć przyrzeczenie lub zezwolenie (§ 8 ust. 3 rozporządzenia). Można to zrobić, jeżeli cudzoziemiec ma być zatrudniony bezpośrednio po okresie wskazanym w zezwoleniu (lub pracodawca złoży wniosek o przedłużenie zezwolenia najpóźniej na 30 dni przed upływem ważności zezwolenia) na tym samym stanowisku i wykonywać ten sam rodzaj pracy, który określa zezwolenie.


Usługi eksportowe

Zasady uzyskiwania pozwoleń na pracę dla cudzoziemców zatrudnionych przez pracodawców zagranicznych przy realizacji usług eksportowych w Polsce (czyli delegowanych do pracy w Polsce) uregulowano w obowiązującym od 23 sierpnia br. rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trybu i warunków wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca zatrudnionego przy realizacji usługi eksportowej. Podstawą realizacji usługi eksportowej w Polsce, a w konsekwencji wystąpienia z wnioskiem o zezwolenie na pracę, jest zawarcie umowy przez przedsiębiorcę zagranicznego z podmiotem mającym siedzibę w Polsce. O zezwolenie występuje przedsiębiorca zagraniczny.

Procedura uproszczona

Istnieją pracownicy, których zatrudnienie nie wymaga przeprowadzania długotrwałego postępowania związanego z wymogiem uprzedniego poszukiwania pracowników w lokalnym środowisku bezrobotnych.

Katalog osób, które uzyskają przyrzeczenie lub zezwolenie na pracę nawet w przypadku istnienia kandydatów na określone stanowisko wśród lokalnego zaplecza, określono w obowiązującym od 23 sierpnia br. rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia przypadków, w których przyrzeczenie i zezwolenie na pracę cudzoziemca wydawane jest przez wojewodę bez względu na sytuację na lokalnym rynku pracy.

Znaleźli się wśród nich m.in. członkowie rodzin personelu placówek dyplomatycznych oraz organizacji międzynarodowych wraz z ich prywatną służbą domową, absolwenci medycyny i farmacji odbywający obowiązkowe staże, trenerzy sportowi oraz szefowie oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorstw zagranicznych w Polsce oraz obywatele Turcji, jeżeli pracodawca, który zatrudniał ich legalnie przez rok, wystąpił z wnioskiem o przedłużenie zezwolenia na pracę.

Ograniczenia w stosunku do obywateli państw Unii Europejskiej

Pewien katalog ograniczeń w zatrudnianiu obywateli państw Unii Europejskiej zawiera obowiązujące od 23 sierpnia br. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zakresu ograniczeń w sferze wykonywania pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ograniczenia dotyczą obywateli: Austrii, Belgii, Dani, Holandii, Francji, Liechtensteinu, Luksemburga, Republiki Federalnej Niemiec, Norwegii, Szwajcarii i Włoch. Zakres ograniczeń określono w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Ograniczeń w dostępie do rynku pracy nie stosuje się, jeżeli obywatele tych państw posiadają prawo stałego pobytu. (art. 87 ust. 3 ustawy).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.