Doradca Podatnika 49/2006 Prawo pracy

Kobieta przebywająca obecnie na urlopie macierzyńskim otrzyma dodatkowe dwa tygodnie tego urlopu. To skutek uchwalenia 16 listopada br. noweli kodeksu pracy; zmianie uległy zapisy art. 180 oraz 183. Nowela czeka na publikację w "Dzienniku Ustaw". Ustawa zacznie obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia.

Urlop macierzyński to czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, w czasie którego kobieta, która urodziła dziecko, sprawuje opiekę nad tym nowo narodzonym dzieckiem. Urlop macierzyński ustanowiony został ze względu na zapewnienie ochrony zdrowia kobiet w ostatnim okresie ciąży, jak również tuż po porodzie.

Ma on również zapewnić świeżo upieczonej mamie możliwość zapewnienia opieki jej nowo narodzonemu maleństwu. Nie ma tu znaczenia, na jakich warunkach została zatrudniona kobieta, czyli podstawa, wymiar ani okres, na jaki stosunek pracy został nawiązany, ważne jest jedynie, aby kobieta była zatrudniona. W tym czasie nie pobiera ona wynagrodzenia, natomiast przysługuje jej zasiłek macierzyński z ZUS-u.


Stary i nowy wymiar urlopu

Wymiar urlopu macierzyńskiego (w tabelce podawany w tygodniach) jest uregulowany w art. 180 k.p. Nowelizacja wydłuża czas trwania urlopów macierzyńskich zasadniczo o dwa tygodnie.

Tytuł do urlopu	Przed zmianą	Po zmianie
pierwsze dziecko	16	18
drugie dziecko	18	20
ciąża mnoga	26	28

Zmianie uległ także wymiar urlopu przewidziany w art. 180 § 2 k.p., a więc w sytuacji gdy pracownicy, która wychowuje dziecko przysposobione lub która przyjęła dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, urodziło się jej pierwsze dziecko. Do tej pory przysługiwało jej 18 tygodni urlopu, natomiast po zmianie urlop ten będzie wynosił 20 tygodni. Przepis ten nie dotyczy rodziny zastępczej pełniącej zadania pogotowia rodzinnego.

Przysposabiający i rodziny zastępcze

Z podwyższonych wymiarów skorzystają również pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie i wystąpili do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie w ramach rodziny zastępczej (art. 183 § 1 k.p.). Obecnie pracownikom takim przysługuje prawo do 16 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia.

Nie dotyczy to opieki sprawowanej w ramach zastępczego pogotowia rodzinnego. Po wejściu w życie nowelizacji kodeksu pracy otrzymają oni 18 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 183 § 2 k.p. urlop na opisanych wyżej zasadach nie może trwać krócej niż 8 tygodni. Wobec tego, w sytuacji przygarnięcia dziecka tuż przed przekroczeniem przez nie wymienionych wyżej granic wiekowych, opiekunowie mają gwarancję opieki przynajmniej 8 tygodni. Ten czas no opiekę będzie im przysługiwał nawet gdy ostatni dzień urlopu przypadnie już po skończeniu przez dziecko 7 bądź 10 lat.

Po zmianach przepisów urlopy na warunkach urlopu macierzyńskiego pozostaną poza zasięgiem rodzin zastępczych zawodowych niespokrewnionych z dzieckiem, które zwykle otrzymują wynagrodzenie z tytułu opieki i wychowania. Obecnie z kręgu uprawnionych wykluczone są rodziny zastępcze pełniące rolę pogotowia rodzinnego (znowelizowany art. 183 § 1 k.p.).

Jak liczyć urlop

Nowelizacja uregulowała też kwestię liczenia urlopu macierzyńskiego. Do tej pory na tym tle pojawiały się liczne niejasności. Kwestię tę uregulował dodany do kodeksu pracy art. 1831. Przepis ten mówi o tym, że przy udzielaniu urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

Paragraf 2 tego artykułu mówi natomiast o tym, że jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu. Możliwość wykorzystania części urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu przewiduje art. 180 § 3 k.p., który nie uległ nowelizacji. Przepis ten mówi, że przed tą datą pracownica może wykorzystać 2 tygodnie urlopu.

W praktyce przed porodem pracownice z reguły korzystają ze zwolnienia lekarskiego, co pozwala wykorzystać im po porodzie cały przysługujący im urlop macierzyński. Dlatego istotne jest określenie, od którego momentu urlop ten powinien być liczony.

Co z korzystającymi z urlopu macierzyńskiego?

Wydłużony wymiar urlopu macierzyńskiego na nowych zasadach będzie miał także zastosowanie do pracownic i pracowników korzystających z takiego urlopu w dniu wejścia w życie ustawy. Wobec tego osobą przebywającym obecnie na urlopie macierzyńskim urlop ten zostanie wydłużony o 2 tygodnie.

To samo dotyczy opiekunów przebywających wtedy na urlopach na zasadach urlopu macierzyńskiego. Wyższy wymiar urlopu będzie także przysługiwał pracownicom, które łącznie spełniają następujące przesłanki:

• urodziły dziecko 1 stycznia 2006 r. lub później i do dnia wejścia w życie ustawy nie wykorzystały całego urlopu macierzyńskiego lub jego części, oraz
• w dniu wejścia w życie ustawy nie korzystają z urlopu macierzyńskiego z powodu hospitalizacji dziecka, przebywania na urlopie wychowawczym lub bezpłatnym.

Pierwotnie projekt przewidywał, że dodatkowe 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego będą przysługiwały wszystkim pracownicom, które urodziły dziecko w 2006 r. Z tej propozycji wycofano się jednak.

Pracownicy i pracownice korzystający w dniu wejścia w życie ustawy z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego jako rodzina zastępcza zawodowa niespokrewniona z dzieckiem: wielodzietna lub specjalistyczna, zachowują prawo do tego urlopu w dotychczasowym wymiarze.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.