Doradca Podatnika 50/2006 Obrót gospodarczy

Umowa kredytu bankowego jest porozumieniem określającym warunki, na jakich kredytodawca zobowiązuje się postawić do dyspozycji kredytobiorcy określoną kwotę środków pieniężnych na podany w umowie czas oraz cel, a kredytobiorca - do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, do zwrotu kwoty uzyskanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz do zapłaty prowizji.

Kredyt bankowy reguluje ustawa - Prawo bankowe. Umowa kredytowa powinna określać:

• oznaczenie stron umowy,
• kwotę i walutę kredytu,
• cel, na który kredyt został udzielony,
• zasady i termin spłaty kredytu oraz odsetek,
• wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany oraz wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,
• sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,
• zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
• termin i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,
• warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy,
• zobowiązanie kredytobiorcy do przedstawiania w banku informacji i dokumentów niezbędnych do oceny jego stanu finansowego w okresie kredytowania (np. zestawienia należności i zobowiązań),
• sytuacje, w których bank może wypowiedzieć umowę kredytową,
• uprawnienia kredytobiorcy do spłaty kredytu przed terminem,
• postępowanie banku w sytuacji nieterminowego regulowania płatności odsetek lub kapitału.

Wszelkie zmiany umowy kredytowej mogą być dokonywane w formie aneksu, podpisanego przez kredytobiorcę i bank, co często oznacza konieczność uiszczenia dodatkowej prowizji.


Ponieważ brak regulacji dotyczących terminów i zasad spłaty kredytu, obowiązuje swoboda woli stron. Kredytobiorca może spłacać kredyt na kilka sposobów. Najczęściej stosowanym jest spłata kredytu i odsetek w ustalonych ratach. Możliwa jest również spłata kredytu i odsetek w ostatnim dniu okresu, na który kredyt został przyznany lub spłata kredytu w ratach, a odsetek "z góry", tzn. w dniu uruchomienia kredytu. W praktyce są stosowane również karencje w spłacie kredytu i odsetek lub tylko jednej z tych należności.

ZDOLNOŚĆ KREDYTOWA

Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, czyli zdolności do terminowej spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami. Kredytobiorca ma obowiązek przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności (art. 70 ust. 1 ustawy). Bank może też udzielić kredytu, gdy brak jest zdolności kredytowej, pod warunkiem: ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu i przedstawienia programu naprawy gospodarki podmiotu, którego realizacja zapewni uzyskanie tej zdolności w określonym czasie.

ROZWIĄZANIE UMOWY

Rozwiązanie umowy kredytowej powoduje, że jej zabezpieczenia tracą moc. W przypadku hipoteki lub bankowego zastawu rejestrowego bank zobowiązany jest wydać zaświadczenie o spłaceniu kredytu. Pozwala ono wykreślić wpis w księdze wieczystej lub informacje np. o ustanowieniu zastawu na samochodzie, a także poinformować towarzystwo ubezpieczeniowe o wygaśnięciu cesji praw, wynikających z polisy ubezpieczeniowej.

Podstawową przesłanką wypowiedzenia umowy przez kredytobiorcę jest naruszenie w sposób istotny przez bank podstawowych obowiązków wobec kredytobiorcy, wynikających z umowy. Do obowiązków takich należy zaliczyć:

• wypłatę kwoty kredytu lub kolejnej transzy kredytu w terminie określonym w umowie,
• wypowiedzenia przez bank części kredytu (na mocy art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy), co powoduje obniżenie kwoty przyznanego kredytu,
• zaniedbanie przez bank dokonania określonych w umowie kredytowej rozliczeń bezgotówkowych na rzecz kredytobiorcy,
• niedotrzymanie tajemnicy bankowej (na mocy art. 104 ustawy), co pociąga za sobą sankcje cywilne i karne (art. 105 ust. 5 i art. 171 ust. 5 ustawy),
• utrata przez bank płynności płatniczej.

Jeżeli bank stwierdzi, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane lub zagrożona jest terminowa spłata kredytu z powodu złego stanu majątkowego kredytobiorcy, to może: - wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części. Okres wypowiedzenia wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy - 7 dni.

Po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca jest obowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami należnymi bankowi za okres korzystania z kredytu; - zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu lub przedstawienia programu naprawczego i terminu jego realizacji po zatwierdzeniu przez bank.

W wyniku wypowiedzenia umowy kredytowej na kredytobiorcy ciąży obowiązek natychmiastowego zwrotu kredytu. Traci on prawo do dysponowania kredytem i zwalnia się go z obowiązku zapłaty odsetek. Przy zapłacie całości odsetek "z góry" przysługuje mu roszczenie o zwrot tej części, która przypada za okres, kiedy kredyt nie znajdował się w jego dyspozycji z powodu wypowiedzenia. W związku z utratą odsetek spowodowaną wypowiedzeniem umowy kredytowej w całości lub części, bank może żądać w ramach odszkodowania naprawienia wszelkich szkód (na podstawie art. 471 k.c.), podobnie jak kredytobiorca, gdy umowę wypowie bank.

PRZEDTERMINOWA SPŁATA

Zgodnie z art. 457 k.c. w razie wątpliwości termin spełnienia świadczenia poczytuje się za zastrzeżony na korzyść dłużnika, czyli przy umowie kredytu - kredytobiorcy. Oznacza to prawo kredytobiorcy do przedterminowej spłaty całego kredytu, nawet jeśli umowa kredytowa przewiduje zwrot ratalny. Przedterminowa spłata pociąga za sobą wypowiedzenie umowy kredytowej. Wysokości opłat za taką spłatę (prowizja rekompensacyjna) są podawane w bankowych tabelach opłat i prowizji. Prowizja rekompensacyjna określana jest procentowo, czyli im wyższa nadpłata kapitału, tym wyższa prowizja. Najwyższa jest w pierwszym roku kredytowania i z upływem czasu maleje. W większości przypadków określony jest również termin, po upływie którego prowizja już nie obowiązuje, a spłata następuje bez dodatkowych opłat. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.