Doradca Podatnika 50/2006 Podatek dochodowy

Od 1 stycznia 2007 r. zacznie obowiązywać wiele istotnych zmian w podatku dochodowym od osób fizycznych. Rząd zlikwidował tzw. ulgę na "nianie". W 2007 r. firmy i obywatele będą mogli skorzystać z ulgi podatkowej - 1-proc. darowizny na rzecz organizacji pozarządowych, które prowadzą działalność na rzecz pożytku publicznego lub działają w ramach wolontariatu na całkiem innych zasadach.

Prezydent 24 listopada br. podpisał ustawę o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zwrócimy tu uwagę na regulacje modyfikujące obecny stan prawny w odniesieniu do odliczeń od podatku. Nowe przepisy dotyczące PIT zakładają zmiany w katalogu odliczeń od podatku, które zdaniem Ministerstwa Finansów są głównie związane z przyjętą przez ustawodawstwo podatkowe tendencją do ograniczania liczby ulg i zwolnień podatkowych. Zmiany te nie ograniczają się jedynie do zawężenia wspomnianego katalogu.

Urząd sam przekaże 1 proc.

Uchwalone zmiany przewidują uchylenie art. 27d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawy o PIT). W obecnym stanie prawnym wspomniany przepis stanowi podstawę do dokonywania tzw. 1-proc. zmniejszenia podatku należnego, wynikającego z zeznania podatkowego, z tytułu wpłacenia darowizny pieniężnej na rachunek organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Uchylenie art. 27d ustawy o PIT nie powoduje jednak całkowitej likwidacji wspomnianego odliczenia. Zmianie mają ulec jednak zasady przekazywania 1 proc. podatku należnego, począwszy od zeznań podatkowych składanych za 2007 r. Nowe zasady przekazywania darowizny będzie określał art. 45 ust. 5c-5g zmienionej ustawy o PIT, a celem uchwalonej regulacji jest ułatwienie podatnikom dokonania takiego obniżenia podatku. W obecnym stanie prawnym, aby podatnik mógł w zeznaniu zmniejszyć swój podatek o 1 proc., musi najpierw sam dokonać wpłaty na rachunek bankowy organizacji pożytku publicznego.

W związku z tym, że wielu podatników rezygnowało z dokonania takiego obniżenia właśnie ze względu na procedurę, organizacje pożytku publicznego jak i sami podatnicy proponowali, aby przekazanie 1 proc. podatku odbywałoby się za pośrednictwem urzędów skarbowych (tzw. zasada węgierska).

W myśl uchwalonych zmian, w składanym przez siebie zeznaniu podatkowym podatnik będzie podawał jedynie dane pozwalające na właściwe zidentyfikowanie organizacji pożytku publicznego (nazwę oraz numer wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego), której konto chciałby zasilić, przy czym nie będzie musiał podawać w zeznaniu numeru rachunku bankowego organizacji. W pierwotnym projekcie ustawy był zawarty wprawdzie taki obowiązek, został on jednak w trakcie prac nad ustawą uchylony poprawką senacką.

Senatorowie stwierdzili bowiem, że obowiązek podawania numeru konta będzie dodatkowym źródłem błędów podatników, które wydłużą czas przekazywania środków zainteresowanym organizacjom. Zgodnie z nową regulacją podatnik będzie mógł w zeznaniu podatkowym wskazać tylko jedną organizację pożytku publicznego, na konto której chciałby przekazać 1 proc. swojego podatku. Ponadto w trakcie prac nad ustawą odrzucono zastrzeżenie Senatu, by przekazywana kwota, po pomniejszeniu o koszty przelewu bankowego, nie mogła być niższa niż 5 zł. Rezygnacja przez ustawodawcę z tego rozwiązania sprawia, że nie odbiera się możliwości skorzystania z omawianej ulgi osobom wykazującym w zeznaniu niski podatek należny.


Nadal 1 proc. swojego podatku można przekazać wyłącznie na rzecz organizacji pożytku publicznego znajdującej się w wykazie, który minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości ogłasza w drodze obwieszczenia w Monitorze Polskim w terminie do końca roku.

Za 2006 r. po staremu

Trzeba również wspomnieć, że uchwalona ustawa jednocześnie zakłada utrzymanie dotychczasowych zasad przekazywania "1 proc." w odniesieniu do zeznań podatkowych składanych za 2006 r. Z tym że w związku z uchyleniem art. 27d ustawy o PIT od 1 stycznia 2007 r. 1 proc. zmniejszenia podatku należnego w zeznaniach podatkowych składanych za 2006 r. podatnicy będą dokonywać na podstawie przepisu przejściowego.

Mianowicie, jeśli podatnik przed złożeniem zeznania za 2006 r. dokona samodzielnie darowizny w wysokości 1 proc. podatku należnego na rzecz organizacji pożytku publicznego, będzie mógł wykazać tę kwotę w zeznaniu i obniżyć podatek na starych zasadach. Ta sama kwota wpłaty nie może być jednocześnie odliczona od dochodu przed opodatkowaniem jako darowizna.

Koniec ulgi na "nianie"

Nowe przepisy przewidują uchylenie ulgi z art. 27e ustawy o PIT. Obecnie stanowi on podstawę do odliczania od podatku składek na ubezpieczenia społeczne zapłaconych przez osoby prowadzące gospodarstwo domowe, które zgodnie z przepisami o promocji zatrudniania i instytucjach rynku pracy zawarły umowę aktywizacyjną z osobą bezrobotną w celu wykonywania pracy zarobkowej w gospodarstwie domowym.

Powyższe odliczenie obowiązuje od 1 stycznia 2006 r. Wprowadzenie ulgi na zatrudnienie pomocy domowej miało zwiększyć legalne zatrudnienie w gospodarstwach domowych. Prawo do odliczenia przysługuje tylko podatnikowi prowadzącemu gospodarstwo domowe, który zatrudni osobę bezrobotną na podstawie tzw. umowy aktywizacyjnej. Umowa może być podpisana z dowolnie wybranym zarejestrowanym bezrobotnym.

Zainteresowany szukający pomocy domowej może również zgłosić takie zapotrzebowanie do właściwego powiatowego urzędu pracy, który skieruje wówczas bezrobotnego do pracy w gospodarstwie domowym. Należy podkreślić, że umowy takiej nie można zawierać z członkami najbliższej rodziny. Jak stanowi wspomniany art. 27e ustawy o PIT, podatnik, który zawarł taką umowę, może odliczyć od podatku składki na ubezpieczenie społeczne zatrudnianej osoby. Utrudnieniem dla podatników przy korzystaniu z powyższej ulgi był fakt, że aby móc odliczyć wspomniane składki, muszą je najpierw sami odprowadzić.

Pracodawca pomocy domowej musi się ponadto zarejestrować w ZUS jako płatnik składek i do 15 dnia każdego miesiąca musi składać dokumenty rozliczeniowe. Zatrudniający osobę bezrobotną jest więc nie tylko płatnikiem składek, ale dodatkowo także podatków pomocy domowej. Podatnicy, którzy zatrudniają takie osoby, są zobowiązane do pobierania od wynagrodzeń stosownych zaliczek na podatek dochodowy i odprowadzanie ich na rachunek urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania.

Wysokość zaliczki ustalana jest według najniższej stawki podatkowej. Warunkiem skorzystania z przedmiotowej ulgi jest także okres zatrudnienia osoby bezrobotnej, który musi wynosić co najmniej 12 miesięcy. Ze względu na tak obostrzone warunki, liczne obowiązki biurokratyczne dla chętnych do skorzystania z ulgi i stosunkowo nieduże korzyści z niej płynące - zwolnienie to nie jest zbyt powszechne.

W związku z powyższym ustawodawca, po rocznym okresie obowiązywania, postanowił z niego zrezygnować od 1 stycznia 2007 r. Uchyleniu tej regulacji towarzyszyć będzie jednak wprowadzenie przepisu przejściowego, zachowującego prawa nabyte dla osób, które podpisały umowę aktywizacyjną z osobą bezrobotną przed 1 stycznia 2007 r.

Nowa ulga prorodzinna

Wbrew zasadzie ograniczania ulg i zwolnień podatkowych ustawodawca wprowadza w art. 27f ustawy o PIT całkowicie nowe odliczenie, nazwane potocznie "ulgą prorodzinną". Celem tej regulacji jest, zdaniem rządu, wspieranie rodziny przez system podatkowy.


Ulga ta będzie przysługiwała rodzicom, którzy w roku podatkowym wychowywali przynajmniej jedno własne lub przysposobione dziecko, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy o PIT, czyli:

• małoletnich,
• bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek pielęgnacyjny,
• do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w prawie o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku.

Przyjęto, że wysokość odliczenia dotyczy łącznie obojga rodziców.


Omawiana ulga ma być stosowana w rozliczeniu rocznym, tj. przez samego podatnika w składanym przez niego zeznaniu podatkowym, lub w rocznym obliczeniu podatku dokonywanym przez płatnika, o którym mowa w art. 34 ust. 1 ustawy (organy rentowe) oraz art. 37 ust. 1 ustawy (np. zakłady pracy).

Przedmiotowa ulga nie byłaby natomiast uwzględniana w trakcie roku podatkowego przy poborze zaliczek na podatek. Omawiana powyżej ulga wzbudziła wiele kontrowersji wśród podatników; zarzuca się jej, że nie ma charakteru pomocy państwa dla rodzin najuboższych oraz nie spełnia, zakładanego przez rząd, celu wspierania rodziny przez system podatkowy. Trudno się z tym nie zgodzić, jeżeli rocznie rodzina z jednym dzieckiem będzie mogła odliczyć 120 zł, co oznacza jedynie 10 zł w skali miesiąca.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.