Doradca Podatnika 50/2006 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Mój dłużnik mi nie płaci; po otrzymaniu nakazu zapłaty skierowałem sprawę do egzekucji prowadzonej przez komornika. Dotychczasowa egzekucja nie przynosi rezultatu. Wiem, że dłużnik ma zakład produkcyjny, którego jednak ze względów finansowych nie ma sensu sprzedawać w trybie egzekucyjnym. Czy istnieje jakaś prawna forma przejęcia kontroli na przedsiębiorstwem dłużnika w drodze egzekucji? Czy będzie miał na to wpływ fakt prowadzenia już egzekucji ze środków wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa?

Jeżeli tradycyjne sposoby prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych, np. poprzez zajęcie wynagrodzenia, wierzytelności, egzekucję z ruchomości lub nieruchomości, nie przynoszą zadowalających skutków, przedsiębiorca może spróbować wszcząć egzekucję poprzez zarząd przymusowy. Jest to szczególny rodzaj egzekucji regulowany normami kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.).

Przeciwko dłużnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest dopuszczalna egzekucja z dochodów uzyskiwanych z tej działalności przez ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym.


Egzekucję tego rodzaju prowadzi się oczywiście na wniosek. We wniosku o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy należy dokładnie określić przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne albo ich część. Do wniosku dołączyć należy również informację komornika o wszystkich postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przeciwko dłużnikowi z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.

Na postanowienie sądu będzie przysługiwać stronom oraz innym wierzycielom dłużnika, którzy prowadzą egzekucję z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, prawo wniesienia zażalenia.


Pamiętać jednak należy, iż w przypadku wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy wcześniej wszczęte egzekucje będą umarzane z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, a dotychczasowi wierzyciele z mocy prawa wstępować będą do egzekucji prowadzonej przez zarząd przymusowy.

Także jeśli przed wszczęciem egzekucji ustanowiono zarząd nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym dłużnika w ramach postępowania zabezpieczającego, to po wszczęciu egzekucji zarząd będzie prowadzony według powyższych zasad.


Dodatkowo należy zwrócić uwagę na odebranie w związku z prowadzeniem tego rodzaju egzekucji uprawnień dłużnika w zakresie rozporządzania mieniem wchodzącego w skład zajętego w tym trybie przedsiębiorstwa.

Zgodnie z normami kodeksu postępowania cywilnego czynności dłużnika dotyczące tego rodzaju mienia dokonywane po wszczęciu egzekucji będą nieważne (datą wszczęcia będzie data wydania przez sąd postanowienia o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy). Pojęcie mienia w tym przypadku należy rozumieć szeroko, a zatem odnosić je do wszelkich czynności prawnych mających za przedmiot przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, ale również poszczególne składniki majątkowe.

Skutkiem wszczęcia postępowania będzie również nieważność określonej czynności mającej za przedmiot mienie wchodzące w skład przedsiębiorstwa odmiennie traktowane w zależności od tego, kto tych czynności będzie dokonywał. W przypadku samego dłużnika nieważne będą czynności prawne (sprzedaż, darowizna, zamiana itp.) dokonane od momentu doręczenia mu postanowienia o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy.

Względem osób trzecich zobowiązanych wobec dłużnika w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej skutki wszczęcia egzekucji powstają z chwilą doręczenia im zawiadomienia, aby świadczenia uiszczały do rąk zarządcy. W stosunku do każdej osoby, która wiedziała o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, skutki biegnąć będą od chwili, gdy osoba ta poweźmie taką wiadomość.


Warto zwrócić tutaj uwagę, iż po wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy prowadzenie egzekucji świadczeń pieniężnych innymi sposobami z majątku dłużnika wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest zasadniczo niedopuszczalne (wyjątek stanowi przypadek, gdy wszyscy wierzyciele nie będą zaspokojeni po sześciu miesiącach liczonych od dnia przyłączenia się ostatniego z wierzycieli).

Inni wierzyciele będą jednak mogli przyłączyć się do egzekucji przez zarząd przymusowy. Zasadę tę stosuje się również odpowiednio w razie późniejszego skierowania przeciwko dłużnikowi egzekucji administracyjnej.


W praktyce po wszczęciu egzekucji i przyłączeniu się wierzycieli (jeżeli jest więcej niż jeden wierzyciel) ustanowiony zarządca sporządzi plan podziału sum uzyskanych z egzekucji (na plan przysługiwać będzie skarga). Zarządca uzyskane środki będzie dzielić i wypłacać zgodnie z planem i zasadami ogólnymi regulującymi kwestie podziału sum uzyskanych z egzekucji.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.