Doradca Podatnika 50/2006 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 listopada 2006 r., sygn. akt SK 51/06

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g) ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie, w jakim wyłącza zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej, jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wskazany przepis podatkowy stanowi, że wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wyłączenie to jest niespójne z zasadą demokratycznego państwa prawnego.

Niespójność ta prowadzi do nadużycia zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ustawodawca zachęca toczące spór strony do zakończenia postępowania ugodą, bez potrzeby wydawania orzeczenia przez sąd. Jednak przepis prawa podatkowego nakłada na osobę, która zaakceptowała ugodowe załatwienie sprawy, swego rodzaju sankcję finansową w postaci obowiązku zapłacenia podatku od uzyskanego odszkodowania.

Taki efekt kwestionowanego przepisu niewątpliwie zaskakuje obywateli działających w zaufaniu do prawa i sądu, instytucji powołanej do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że gdyby sądy, nakłaniając do ugody, informowały poszkodowanych o konsekwencjach podatkowych ugodowego zakończenia sprawy, liczba ugód znacząco by spadła.