zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Co trzeba wiedzieć o inwentaryzacji (cz. 1)

Ustawa o rachunkowości w sposób bardzo powściągliwy odnosi się do problematyki inwentaryzacji, nakładając obowiązek jej przeprowadzania, rozstrzyga jedynie zasadnicze kwestie związane z tym zagadnieniem. Za przeprowadzenie inwentaryzacji odpowiedzialny jest kierownik jednostki. Sposób przeprowadzenia, dokumentowania i rozliczenia inwentaryzacji powinien być zatem regulowany przez kierownika danej jednostki. Właściwe przeprowadzenie inwentaryzacji jest jednym z istotnych warunków uznania sald aktywów i pasywów wykazanych w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym za realne i zgodne ze stanem faktycznym. Przeprowadzenie inwentaryzacji wiąże się z koniecznością wykonania wielu czynności i przygotowania odpowiedniej dokumentacji.

Prawo bilansowe, nakładając na jednostki obowiązek przeprowadzenia inwentaryzacji, nie daje ostatecznej recepty na sposób wywiązania się z tego obowiązku. Zawiera ono tylko ogólne postanowienia w zakresie inwentaryzacji. Wiele postanowień, o których nie ma mowy w ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości, a które wymagają uregulowania, powinno znaleźć odzwierciedlenie w wewnętrznym prawie jednostki.

Decyzje podjęte przez jednostkę w zakresie inwentaryzacji powinny być zawarte w przyjętej przez jednostkę polityce rachunkowości (zasadach rachunkowości). Kierownik jednostki, przyjmując te zasady i dokonując ich wyboru, powinien mieć na uwadze to, aby gwarantowały one spełnienie przez inwentaryzację roczną trzech najważniejszych jej celów:
  • skonfrontowanie danych ewidencyjnych z rzeczywistością,
  • ocenę przydatności posiadanych składników,
  • ocenę kompetencji i solidności osób, których pieczy powierzono mienie jednostki.
Zaletą braku w ustawie szczegółów dotyczących inwentaryzacji jest możliwość rozstrzygania i stosowania procedur dostosowanych do specyfiki i potrzeb jednostki, jak tego wymaga art. 8 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Z uwagi na obszerność zagadnienia, w niniejszym opracowaniu poruszone zostaną wybiórczo tylko niektóre problemy związane z inwentaryzacją, które mogą nasunąć wątpliwości w praktyce.

Terminy inwentaryzacji

Czynności inwentaryzacyjne nasilają się w większości przypadków pomiędzy 1 października a 15 stycznia następnego roku. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację należy przeprowadzić:
  • na koniec każdego roku obrotowego, o czym stanowi art. 26 ust. 1 ustawy o rachunkowości;
  • na dzień zakończenia działalności, którym może być m.in. dzień sprzedaży jednostki, dzień zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego - art. 26 ust. 4 ustawy o rachunkowości;
  • na dzień poprzedzający postawienie jednostki w stan upadłości lub likwidacji - art. 26 ust. 4 ustawy o rachunkowości. Co do zasady inwentaryzację przeprowadza się na ostatni dzień roku obrotowego. Jednak w odniesieniu do określonych składników termin inwentaryzacji uważa się za dotrzymany, jeżeli jest ona przeprowadzona:
  • raz w ciągu 2 lat,
  • raz w ciągu 4 lat,
  • rozpoczęta nie wcześniej niż na trzy miesiące przed końcem roku obrotowego i zakończona nie później niż raz w ciągu 4 lat.
WAŻNE
Ustawowe wyjątki

Od generalnej zasady przeprowadzania inwentaryzacji raz na rok w okresie od 1 października do 15 stycznia następnego roku przepisy przewidują wyjątki, m.in. możliwość zinwentaryzowania:
  • środków trwałych oraz maszyn i urządzeń objętych inwestycją rozpoczętą, znajdujących się na terenie strzeżonym - raz na cztery lata;
  • zapasów materiałów, towarów, produktów gotowych i półfabrykatów znajdujących się na terenie strzeżonym i objętych ewidencją ilościowo-wartościową - raz na dwa lata.

Niezależnie od obligatoryjnych terminów sporządzania inwentaryzacji, w praktyce inwentaryzację trzeba jeszcze przeprowadzać w przypadku:
  • zmiany osoby materialnie odpowiedzialnej lub na jej żądanie,
  • w sytuacji zdarzeń losowych (kradzież, pożar, powódź itp.),
  • w przypadku żądania właściwych organów (urząd skarbowy, urząd kontroli skarbowej, prokuratura, sąd, policja itp.).
Jak już wspomniałam, inwentaryzacja może być konieczna na skutek pewnych określonych zdarzeń w jednostce. Konieczność jej przeprowadzenia nie wynika zatem jedynie z przepisów prawa bilansowego, ale również z przepisów podatkowych. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) opodatkowaniu podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:
  • rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej,
  • zaprzestania przez podatnika, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, obowiązanego, na podstawie art. 96 ust. 6, do zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego.
Zgodnie zaś z art. 14 ust. 5 ustawy o VAT w przypadkach określonych powyżej podatnicy są obowiązani sporządzić spis z natury towarów na dzień rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Obowiązek sporządzenia spisu z natury powstaje zatem w sytuacji rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej lub zaprzestania przez podatnika, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT ustawy, będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.

Przykład
Małżonkowie dokonali rejestracji w VAT pierwszej osoby wykazanej w decyzji o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Następnie mąż został wykreślony z decyzji o wpisie do ewidencji, w związku z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Działalność jest nadal prowadzona, wszelkie dane firmy w postaci numeru NIP, regon, adres nie uległy zmianie. Zmiana wpisu do ewidencji działalności gospodarczej polegająca na wykreśleniu drugiej osoby prowadzącej działalność na zasadzie współmałżonka i osoby współpracującej nie spowodowała likwidacji działalności i tym samym nie powstał obowiązek sporządzenia spisu z natury.

Zmianie uległa jedynie decyzja o wpisie do ewidencji, w wyniku której osoba współpracująca, niebędąca podatnikiem VAT została z niej wykreślona. Zatem nie powstaje obowiązek sporządzenia spisu z natury, o którym mowa w art. 14 ustawy o VAT.

Dokumentacja inwentaryzacji

Przygotowanie, przeprowadzenie i rozliczenie inwentaryzacji wiąże się z koniecznością sporządzenia wielu dokumentów. Ich rodzaj zależy od wielkości jednostki, specyfiki jej działalności itp. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o rachunkowości, przeprowadzenie i wyniki inwentaryzacji należy odpowiednio udokumentować i powiązać z zapisami ksiąg rachunkowych. Dokumenty inwentaryzacyjne można generalnie podzielić na dotyczące:
  • przygotowania inwentaryzacji: instrukcja inwentaryzacyjna, zarządzenie wewnętrzne powołujące wieloletnią komisję inwentaryzacyjną, zarządzenie wewnętrzne w sprawie inwentaryzacji rocznej lub np. zdawczo-odbiorczej, jak również dokumenty przygotowawcze, np. notatka z przeprowadzanego szkolenia przedinwentaryzacyjnego itp.,
  • przebiegu spisów z natury oraz czynności inwentaryzacyjnych dokonywanych w drodze potwierdzeń sald, jak również porównania stanów ewidencyjnych z odpowiednimi dokumentami i ich weryfikacji: oświadczenia wstępne i końcowe osób odpowiedzialnych materialnie, karty spisów z natury oraz protokoły inwentaryzacyjne (np. protokół kontroli kasy), protokoły wyceny zapasów niepełnowartościowych itp.
  • ustalenia i rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych, np. zestawienia zbiorcze spisów z natury, zestawienia różnic inwentaryzacyjnych, zestawienia kompensat niedoborów i nadwyżek na artykułach podobnych, wyjaśnienia osób odpowiedzialnych materialnie, polecenia księgowania rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych.
WARTO WIEDZIEĆ
Metody inwentaryzacji:
  • spis z natury;
  • pośrednia uproszczona;
  • uzgadniania sald oraz
  • weryfikacji.

  • Metoda pośrednia uproszczona polega na spisywaniu składników majątkowych w pewnym przybliżeniu, kiedy nie można przeprowadzić spisu z natury z różnych względów. Metoda uzgadniania sald to dwustronne potwierdzenie stanów księgowych aktywów i pasywów między kontrahentami, między wierzycielami i dłużnikami. Metodę tę stosuje się przy ustalaniu stanu należności i zobowiązań. Metoda weryfikacji polega na porównywaniu stanów księgowych w księgach rachunkowych lub inwentarzowych z danymi w dokumentach źródłowych lub wtórnych, rejestrach, kontrolkach itp.

    Spis z natury

    Metoda ta dotyczy składników mierzalnych, policzalnych i polega na ich dokładnym mierzeniu, ważeniu, liczeniu i spisywaniu. Zarówno przepisy prawa bilansowego, jak też i podatkowego uznają tę metodę jako najważniejszą i podstawową. Dlatego stosuje się ją najczęściej wszędzie tam, gdzie to jest możliwe. Inwentaryzuje się w ten sposób: środki pieniężne (oprócz ulokowanych w bankach), akcje, obligacje, bony skarbowe, inne papiery wartościowe, rzeczowe składniki majątku obrotowego, środki trwałe z wyłączeniem gruntów dostępnych oglądowi, a także objęte inwestycjami rozpoczętymi maszyny i urządzenia. Spis z natury zalicza się do metody inwentaryzacji dowodowo niepodważalnej.

    Na koniec roku czy na koniec kaűdego miesiąca?

    Często wątpliwością dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest to, czy na koniec dowolnego miesiąca w trakcie roku podatkowego można sporządzić inwentaryzację materiałów i towarów w celu ustalenia faktycznego dochodu firmy oraz czy można przyjąć zasadę sporządzania remanentu na koniec każdego miesiąca w trakcie roku podatkowego. Na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco. Zgodnie z art. 44 ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawy o PIT) dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z tych ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania.

    WAŻNE
    Jeżeli podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się według zasad określonych w art. 24 ust. 2 ustawy o PIT.

    Wówczas u podatników prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, barków i odpadków, jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego, lub pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego jeżeli wartość remanentu początkowego jest wyższa.

    Kwestie przeprowadzenia remanentu regulują § 27-29 rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. § 27 ust. 2 rozporządzenia przewiduje dodatkowo dwie sytuacje, w których można sporządzić remanent: gdy jego sporządzenie zarządzi naczelnik urzędu skarbowego lub gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą sporządza go za okresy miesięczne. Zatem przepisy nie ograniczają możliwości sporządzenia remanentu z inicjatywy podatnika na koniec dowolnego miesiąca i ustalenia dochodu stanowiącego podstawę obliczenia zaliczki na podatek z uwzględnieniem różnic remanentowych.

    WAŻNE
    O zamiarze sporządzenia spisu z natury w innym terminie niż na dzień 1 stycznia, 31 grudnia oraz na dzień rozpoczęcia działalności gospodarczej trzeba zawiadomić w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego, w terminie co najmniej siedmiu dni przed datą sporządzenia tego spisu.

    Wiesława Moczydłowska
    autorka jest specjalistką od rachunkowości i podatków,
    autorką licznych publikacji w prasie specjalistycznej,
    wykładowcą na wyższych uczelniach

    Podstawa prawna
    • art. 8 ust. 1, art. 26 ust. 4, art. 27 ust. 1 ustawy z 29 września 1994 o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.)
    • art. 5, art. 14 ust. 1, art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.)
    • art. 44 ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.)
    • § 27-29 rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. nr 152, poz. 1475 ze zm.)



    Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
    S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
    Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
    Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



    Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Rynek Turystyczny