Doradca Podatnika 51-52/2006 Obrót gospodarczy

Instytucja odwołania zajmuje bardzo istotne miejsce w katalogu środków ochrony prawnej w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Procedurę oceny prawno-formalnej czynności zamawiającego inicjuje protest, ale ostateczne potwierdzenie prawdziwości zarzutów i trafności argumentacji wykonawcy następuje w postępowaniu odwoławczym prowadzonym przed Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych.

Katalog przesłanek uprawniających do wniesienia odwołania i zasady postępowania prowadzonego na skutek odwołania uległy istotnym zmianom w wyniku nowelizacji ustawy - Prawo zamówień publicznych (dalej: ustawa), która weszła w życie 25 maja 2006 r. Niestety zmiana ustawy, której priorytetem miało było usprawnienie postępowania w sprawie zamówień publicznych, spowodowała, że obecnie dla wielu przedsiębiorców możliwość poddania swoich zarzutów ocenie zespołu arbitrów w toku postępowania odwoławczego stało się jedynie teoretycznym uprawnieniem.

Odwołanie przysługuje od rozstrzygnięcia protestu. Stanowi o tym art. 184 ustawy, czyli od czynności zamawiającego polegającej na oddaleniu lub odrzuceniu protestu. Oddalenie protestu przez zamawiającego może nastąpić w drodze jego rozstrzygnięcia lub na skutek niewydania rozstrzygnięcia w terminie 10 dni od dnia wniesienia protestu albo po upływie 10 dni od upływu ostatniego z terminów do wniesienia protestów dotyczących:

• treści ogłoszenia,
• postanowień specyfikacji istotnych warunków zamówienia,
• wykluczenia wykonawcy, odrzucenia ofert i wyboru najkorzystniejszej oferty w określonych ustawą trybach postępowania (art. 183 ust. 1 pkt 1-4 ustawy).

W doktrynie i orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie z którym odwołanie nie jest dopuszczalne od rozstrzygnięcia zamawiającego polegającego na uwzględnieniu protestu w całości (por. np. wyrok Zespołu Arbitrów UZP z 21 lutego 2006 r., sygn. akt UZP/ZO/0-448/06). Jeśli zatem protest został w całości uwzględniony, ustaje choćby potencjalny stan zagrożenia interesu prawnego wykonawcy, co powoduje wygaśnięcie w tym zakresie prawa do korzystania z dalszych, przewidzianych ustawą środków ochrony prawnej.


Pierwotne prawo do wniesienia odwołania służy tylko wykonawcy lub innemu podmiotowi, który wniósł protest. Jeżeli zatem uwzględnienie protestu jednego wykonawcy w całości stanowi naruszenie interesu prawnego innego wykonawcy, będzie on uprawniony jedynie do wniesienia protestu na czynność zamawiającego w przedmiocie rozstrzygnięcia protestu. Uprawnionym do wniesienia odwołania jest też uczestnik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, który przystąpił do protestu na podstawie art. 181 ust. 4 ustawy.

Uprawnienie to przysługuje podmiotowi przystępującemu do protestu nawet wówczas, gdy sam protestujący odwołania nie wniesie. Zamawiający w tzw. małych postępowaniach nie dokonują faktycznego rozstrzygnięcia protestu, posługując się domniemaniem jego oddalenia po upływie ustawowego terminu, ponieważ wiedzą, że protestujący nie wniesie od niego odwołania.

ODWOŁANIE

Odwołanie należy kierować do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w ciągu pięciu dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia protestu lub od upływu terminu do rozstrzygnięcia protestu. Najpóźniej w dniu złożenia odwołania należy przesłać jego kopię zamawiającemu. (art. 184 ust. 2 zd. 2 ustawy). A najlepiej już do odwołania kierowanego do Prezesa UZP dołączyć potwierdzenie nadania zamawiającemu kopii odwołania (np. listem poleconym lub faksem).

Jest to bardzo istotny wymóg, którego niedopełnienie powoduje odrzucenie odwołania. Termin do wniesienia odwołania jest tzw. terminem zawitym, co oznacza, że jego upływ skutkuje wygaśnięciem prawa do skutecznego wniesienia tego środka ochrony prawnej. Złożenie odwołania w placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne z wniesieniem do Prezesa UZP (decyduje data stempla pocztowego).

Kolejnym ważnym wymogiem ustawowym, którego niedopełnienie skutkuje odrzuceniem odwołania (w drodze postanowienia prezesa UZP), jest obowiązek uiszczenia wpisu, najpóźniej w dniu wniesienia odwołania, i dołączenia dowodu wpłaty do odwołania (art. 185 ust. 1 ustawy).
Spełnienie tego obowiązku następuje z dniem wpłaty na rachunek UZP lub z dniem obciążenia rachunku odwołującego się. Wysokość wpisu (zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu od odwołania (É) wynosi:

• dla dostaw i usług:
- 10 000 zł: w przypadku postępowań na dostawy i usługi, których wartość jest niższa od 137 000 euro - dla jednostek z sektora państwowego lub niższa od 211 000 euro - dla sektora samorządowego, - 20 000 zł: w przypadku gdy wartość dostaw i usług jest równa lub przekracza powyższe kwoty.
• dla robót budowlanych:
- 20 000 zł dla zamówień, których wartość jest niższa niż wyrażona w złotych równowartość kwoty 5 278 000 euro, - 40 000 zł dla zamówień, których wartość jest równa lub wyższa od tej kwoty. Wartości zamówień, stanowiące podstawę do wymiaru wpisu od odwołania zawiera rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie kwot wartości (...), od których jest uzależniony obowiązek przekazywania ogłoszeń Urzędowi Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich.

Wymogi formalne odwołania określa § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań. I tak odwołanie powinno zawierać co najmniej:

• imię i nazwisko lub nazwę (firmę) oraz adres, numer telefonu i faksu odwołującego się i zamawiającego,
• określenie przedmiotu zamówienia i wskazanie strony internetowej, na której została udostępniona specyfikacja istotnych warunków zamówienia, jeżeli zamawiający udostępnia ją na tej stronie,
• datę wniesienia protestu, zwięzłe przedstawienie zarzutów; wniosek co do rozstrzygnięcia odwołania, uzasadnienie faktyczne i prawne odwołania,
• podpis odwołującego się lub jego przedstawiciela albo pełnomocnika,
• załączniki: kopię protestu, kopię rozstrzygnięcia protestu, jeżeli protest został rozpatrzony, dowód uiszczenia wpisu od odwołania w wymaganej wysokości, a także ewentualne pełnomocnictwo.

POSTĘPOWANIE ODWOŁAWCZE

Wniesienie odwołania do Prezesa UZP powoduje wszczęcie postępowania odwoławczego, które składa się z: badania przez Prezesa UZP uiszczenia wpisu od odwołania, posiedzenia zespołu arbitrów mającego na celu przygotowanie rozprawy, rozprawa przed zespołem arbitrów. Po stwierdzeniu dokonania wpisu przez odwołującego się, Prezes UZP informuje zawiadamiającego o wpłynięciu odwołania oraz wzywa go do przesłania (najpóźniej w dniu wyznaczonym na rozpoznanie odwołania) kopii dokumentacji postępowania o udzielenie zamówienia (potwierdzonej za zgodność przez zamawiającego lub osobę upoważnioną).

Zespół trzech arbitrów wyłania się w drodze losowania komputerowego (§ 8 ust. 1 rozporz.). Podczas losowania nie ujawnia się danych dotyczących odwołania, a jedynie numer repertorium, którym zostało oznaczone. Jeżeli Prezes UZP zarządzi łączne rozpoznanie odwołań przez zespół arbitrów, losowanie arbitrów do rozpoznania odwołań odbywa się pod numerem repertorium pierwszego zarejestrowanego odwołania.

Dane umożliwiające zidentyfikowanie składu zespołu arbitrów nie są ujawniane do dnia publicznego ogłoszenia wokandy. Odwołanie podlega rozpoznaniu w ciągu 15 dni od dnia jego doręczenia (art. 187 ust. ustawy). Jest to jednak termin instrukcyjny, a jego niedotrzymanie nie powoduje negatywnych skutków ani w sferze uprawnień stron, ani w zakresie postępowania odwoławczego. Zespół arbitrów na posiedzeniu dokonuje czynności formalnoprawnych i sprawdzających, mających na celu przygotowanie rozprawy.
Może on odrzucić odwołanie, umorzyć postępowanie lub otworzyć rozprawę. Odwołanie zostaje odrzucone, jeżeli (art. 187 ust. 4 ustawy):

• w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy,
• odwołanie nie zostało poprzedzone protestem odwołującego się - chyba że wniesione zostało przez podmiot, który przyłączył się do protestu,
• protest lub odwołanie zostały wniesione przez podmiot nieuprawniony (niebędący wykonawcą, podmiotem, który przyłączył się do protestu, lub innym podmiotem uprawnionym z mocy ustawy) lub z uchybieniem terminów określonych w ustawie;
• odwołujący się powołuje się na te same okoliczności, które były przedmiotem rozstrzygnięcia przez zespół arbitrów w sprawie innego odwołania wniesionego przez tego samego odwołującego się w tym samym postępowaniu,
• odwołanie, wniesione przez wykonawcę wnoszącego protest lub wezwanego do przyłączenia się do protestu, dotyczy czynności, które zamawiający wykonał zgodnie z ostatecznym rozstrzygnięciem protestu,
• odwołujący się nie przekazał kopii odwołania zamawiającemu.

Zespół arbitrów może dopuścić do udziału w posiedzeniu niejawnym strony, świadków lub biegłych. W razie stwierdzenia, że nie zachodzą podstawy do odrzucenia odwołania, przewodniczący zespołu arbitrów zamyka posiedzenie i otwiera rozprawę.

POSTĘPOWANIE PRZED ZESPOŁEM ARBITRÓW

Rozprawa jest jawna. Strony postępowania odwoławczego są obowiązane wskazywać dowody do stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu dowodów. Inicjatywa dowodowa należy także do arbitrów, którzy mogą dopuścić dowód niezawnioskowany przez strony. Mają oni też obowiązek odmówić dopuszczenia dowodu, jeżeli fakty będące przedmiotem dowodu zostały już stwierdzone lub gdy uznają, że wniosek dowodowy został złożony jedynie dla zwłoki.

Arbitrzy mają prawo do odroczenia ogłoszenia wyroku, jednak na czas nieprzekraczający pięciu dni i tylko w sprawie szczególnie zawiłej. Wyrok stanowi merytoryczne rozstrzygnięcie co do istotny sprawy, w którym zespół arbitrów oddala odwołanie lub uwzględnia je i orzeka o kosztach postępowania. Ponieważ nie jest dopuszczalne częściowe uwzględnienie odwołania, należy przyjąć, że potwierdzenie zasadności choćby jednego z zarzutów daje postawy do wydania wyroku uwzględniającego odwołanie.


Orzeczenia zapadają większością głosów (art. 27 ust. 3 rozporz.). Rozstrzygnięcie nie może wykroczyć poza zarzuty zawarte w proteście. Wyjątkiem jest ujawnienie się w toku postępowania odwoławczego okoliczności skutkującej stwierdzeniem nieważności postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, którą zespół arbitrów obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu. Strony ponoszą koszty postępowania stosownie do swojego udziału w sprawie. W przypadku uwzględnienia odwołania koszty postępowania ponosi wyłącznie zamawiający.


Odwołujący się może cofnąć odwołanie, a wtedy zespół arbitrów umarza postępowanie odwoławcze. Jeżeli zrobi to przed otwarciem rozprawy, odwołującemu zwraca się połowę wpisu (art. 189 ust. 2 ustawy). Wyrok zespołu arbitrów wymaga uzasadnienia, które sporządzane jest z urzędu. Wniosek stron o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem nie jest zatem konieczny. Na wyrok zespołu arbitrów przysługuje skarga do sądu okręgowego (art. 194 ust. 1 ustawy). Wzór odwołania patrz str. 11

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.