Doradca Podatnika 51-52/2006 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Ustawodawca zmienił zasady postępowania dowodowego w sprawach podatkowych, wracając do obowiązującego wcześniej rozwiązania. Organy podatkowe, aby skorzystać z tzw. dowodów prokuratorskich, nie muszą czekać na prawomocne zakończenie postępowania karnego. Jakie były przyczyny powrotu do starych, uchylonych niegdyś regulacji i co to oznacza dla podatników?

Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym oraz w toku kontroli podatkowych korzystają z dowodów zebranych przez Policję czy prokuraturę w toku postępowania karnego lub postępowania w sprawach o przestępstwa lub wykroczenia skarbowe, które nie zostały prawomocnie zakończone. Jest to skutek zmiany art. 181 ustawy - Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.), która obowiązuje od 6 maja 2006 r.

Kiedyś już tak było

Przepis w tym samym brzmieniu obowiązywał przed 1 września 2005 r. i jego nowelizacja polegała na tym, że aby organy podatkowe mogły skorzystać z dowodów zebranych przez Policję czy prokuraturę, musiały czekać na prawomocne zakończenie postępowania karnego. Zmianę tę uzasadniano tym, że możliwe są sytuacje, w których to, co zostanie uznane przez organ za dowód w postępowaniu podatkowym, może później odrzucić sąd prowadzący sprawę karną. Przepis w takim brzmieniu obowiązywał jednak zaledwie kilka miesięcy.

Postanowiono przywrócić poprzednie przepisy. Rodzi się pytanie, dlaczego powrócono do dawnego rozwiązania, aby organy podatkowe korzystały z dowodów, na temat, których nie wypowiedział się ostatecznie sąd, mimo że regulacja ta wzbudzała wiele kontrowersji wśród ekspertów i podatników. Pytanie takie m.in. zadała posłanka Anna Sobecka w interpelacji poselskiej (nr SPS-023-4922/06) skierowanej do ministra finansów.

Argumenty Ministerstwa Ustawą z 24 lutego 2006 r. o zmianie ustawy o kontroli skarbowej oraz o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa dokonano zmiany brzmienia art. 181 o.p. Zmiana ta polegała na odstąpieniu od rozwiązania, iż dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być materiały zgromadzone w toku prawomocnie zakończonego postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Przedmiotowe rozwiązanie było, zdaniem ministerstwa, nieuzasadnione i skutkowało wyłącznie ograniczeniami w zakresie możliwości wyjaśnienia stanu faktycznego, przedłużaniem czasu trwania postępowań podatkowych, niezrozumiałym różnicowaniem wiarygodności dowodów przeprowadzanych przez poszczególne organy.


Materiał dowodowy zgromadzony przez organy ścigania nigdy nie mógł być bezkrytycznie włączany do materiału dowodowego w postępowaniu podatkowym, gdyż postępowania administracyjne i karne są od siebie niezależne - z tego względu minister stwierdza, iż wprowadzona zmiana nie wpływa na uprawnienia i obowiązki podatników.

Nadal bowiem zostały zachowane wszelkie służące podatnikowi uprawnienia w postępowaniu podatkowym, a w szczególności uprawnienia przy zbieraniu materiału dowodowego. Powyższa zmiana nie modyfikowała także w żaden sposób zasad ogólnych, według których prowadzone jest postępowanie podatkowe.

Dodatkowo minister stwierdził, że art. 181 o.p. w proponowanej treści będzie również pozostawał w zgodzie z art. 122 o.p. stanowiącym, iż w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, oraz art. 180 o.p. mówiącym, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.


W sytuacji gdy organy podatkowe mogły uznać za dowód tylko materiały zgromadzone w toku postępowania prawomocnie zakończonego, istniała konieczność powtarzania przez organy podatkowe kapitałochłonnych dowodów (np. specjalistycznych, a przez to drogich, opinii biegłych, w sytuacji gdy opinią na tę samą okoliczność dysponował organ ścigania).

W ramach zaś współpracy międzynarodowej powodowało to, że do obcych władz podatkowych mogły trafiać zapytania o identycznej treści zarówno od polskich organów ścigania, jak i organów podatkowych. Niemożność wymiany informacji od obcej administracji podatkowej, pomiędzy organami ścigania a organami podatkowymi, wynikała z faktu, że informacja taka uzyskana przez organ ścigania stanowiła element materiału zgromadzonego w toku nieprawomocnie zakończonego postępowania karnego i nie mogła być dowodem w postępowaniu podatkowym.

Zmiany art. 181 o.p. była podyktowana także tym, iż w dużej liczbie prowadzonych postępowań kontrolnych zachodziła konieczność powtarzania przez organy podatkowe i organy kontroli skarbowej czynności dowodowych. Włączenie materiału zgromadzonego już przez organy ścigania bez konieczności powtarzania powyższych czynności pozwala zdaniem Ministerstwa Finansów na szybsze zakończenie takich postępowań.

---

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.