Doradca Podatnika 51-52/2006 Ubezpieczenia

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wiąże się z koniecznością stosowania wspólnotowych przepisów prawnych, stanowiących podstawę koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, m.in. w zakresie emerytur i rent.

Przy rozpatrywaniu wniosku o ustalenie kapitału początkowego i obliczaniu jego wysokości mogą być uwzględnione okresy ubezpieczenia lub zamieszkania przebyte w państwach członkowskich UE/EOG to jest: Austrii, Belgii, na Cyprze, w Czechach, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Islandii, Liechtensteinie, na Litwie, w Luksemburgu, Łotwie, Malcie, Niderlandach (Holandia), Niemczech, Norwegii, Portugalii, Słowacji, Słowenii, Szwecji, na Węgrzech, w Wielkiej Brytanii, Włoszech oraz w Szwajcarii.


Na równi z wymienionymi okresami ubezpieczenia lub zamieszkania mogą być uwzględnione okresy traktowane jako okresy ubezpieczenia. Okresy ubezpieczenia wynoszące łącznie w danym kraju Wspólnoty rok i więcej (przebyte zarówno przed 1 stycznia 1999 r., jak też po tej dacie) - obciążają instytucję właściwą państwa członkowskiego.

Oznacza to, iż instytucja właściwa państwa członkowskiego danego kraju ustali uprawnienia do świadczenia emerytalnego (lub jego części) za przebyty okres ubezpieczenia wynoszący rok i więcej, według przepisów obowiązujących w danym państwie.


Oznacza to, że przy ustalaniu kapitału początkowego uwzględnione są okresy ubezpieczenia lub zamieszkania przebyte w krajach Wspólnoty albo okresy traktowane jako okresy ubezpieczenia przed 1 stycznia 1999 r. - wynoszące mniej niż jeden rok, jeżeli z tytułu tych okresów nie przysługują żadne uprawnienia do świadczeń na podstawie wewnętrznych przepisów prawnych danego kraju.

Okresy ubezpieczenia na terenie Niemiec

Nieco odmienny sposób ustalania kapitału początkowego dotyczy osób, które posiadają okresy ubezpieczenia przebyte na terenie Niemiec przed 1991 r., jeżeli osoby te do 31 grudnia 1990 r. przesiedliły się z Niemiec do Polski. Okresy ubezpieczenia przebyte na terenie Niemiec do tego dnia podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu kapitału początkowego, tak jakby zaistniały w Polsce.

Okresów ubezpieczenia w Niemczech przebytych do 31 grudnia 1990 r. nie uwzględnia się przy ustalaniu kapitału początkowego tej osobie, która po 31 grudnia 1990 r. przesiedliła się ponownie do Niemiec, a następnie powróciła do Polski. W takim przypadku zastosowanie mają przepisy wspólnotowe, a więc okresy ubezpieczenia w Niemczech wynoszące 1 rok i dłuższe, obciążają stronę niemiecką.

Okresy ubezpieczenia w Niemczech przebyte po 31 grudnia 1990 r. - jeżeli wynoszą 1 rok i więcej - obciążają stronę niemiecką bez względu na to, w którym kraju UE/EOG mieszka ubezpieczony, w tym także, jeżeli mieszka w Polsce. Tylko gdy okres ubezpieczenia w Niemczech lub okres traktowany jak okres ubezpieczenia jest krótszy niż 1 rok, wówczas zostanie on uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego (tak jakby zaistniał w Polsce), jeżeli z tytułu tych okresów nie przysługuje świadczenie z niemieckiej instytucji finansowej.

Termin na złożenie wniosku

Osoby, które jeszcze nie skompletowały wszystkich dokumentów o naliczenie kapitału początkowego, mogą złożyć wniosek o jego ustalenie w dowolnym dla siebie terminie - nawet po 2006 r. ZUS jest zobowiązany przyjąć i rozpatrzyć wniosek o ustalenie kapitału początkowego w każdym czasie, a więc także w roku 2007 oraz w latach następnych - analogicznie jak w przypadku wniosku o emeryturę i rentę. ZUS jest zobowiązany do przyjęcia wniosków o ustalenie kapitału początkowego od ubezpieczonych w każdym czasie, a więc także po 2006 r. Kapitał początkowy będzie stanowił podstawę przyszłej emerytury.

Prawo do emerytury jest uprawnieniem, które wynika z przepisu art. 67 Konstytucji RP stanowiącego, że obywatel ma m.in. prawo do zabezpieczenia społecznego w razie osiągnięcia wieku emerytalnego. Przepis ten pośrednio nakłada na ZUS obowiązek ustalenia kapitału początkowego na wniosek ubezpieczonego w każdym czasie, ponieważ kapitał początkowy, jako podstawa do ustalenia przyszłej emerytury, jest prawem nabytym ubezpieczonego.

Natomiast wynikający z art. 175 ustawy emerytalnej - nałożony na płatników przez ustawodawcę - obowiązek skompletowania dla zatrudnionych pracowników dokumentacji umożliwiającej ustalenie kapitału początkowego i przesłanie tej dokumentacji na żądanie organu rentowego w terminie do 31 grudnia 2006r., ma charakter organizacyjny i ma na celu pomoc ubezpieczonym w kompletowaniu dokumentacji.


Ubezpieczeni nie powinni jednak czekać ze złożeniem wniosku o ustalenie kapitału początkowego do osiągnięcia wieku emerytalnego.

Jest to związane z tym, iż wiele zakładów pracy jest likwidowanych lub przekształcanych, a zatem gdy ubezpieczeni będą czekali ze złożeniem dokumentacji niezbędnej do ustalenia kapitału początkowego do czasu osiągnięcia przez nich wieku emerytalnego, mogą mieć trudności z uzyskaniem dokumentów z byłych, nie istniejących zakładów pracy (szczególnie zaświadczeń o wysokości zarobków) i odnalezieniem miejsca ich przechowywania.

Gdzie składać wniosek?

Osoby, które mieszkają za granicą, w państwach UE/EOG oraz w Szwajcarii, jeżeli spełniają warunki do obliczenia kapitału początkowego, tj.:

• urodziły się po 31 grudnia 1948 r. oraz
• posiadają przebyte w Polsce okresy pracy, ubezpieczenia lub służby przed 1999 r. albo także
• okresy ubezpieczenia w krajach UE/EOG, Bułgarii lub b. Jugosławii przed 1999 r.,

wniosek o ustalenie kapitału początkowego przesyłają odpowiednio do podanej niżej jednostki organizacyjnej ZUS albo do oddziału ZUS, na terenie którego mieszkali przed wyjazdem za granicę. Decyzję w sprawie kapitału początkowego dla tych osób jest zobowiązana wydać właściwa, upoważniona jednostka ZUS.

Jednostka ZUS właściwa do wydania decyzji - ze względu na miejsce zamieszkania

• Cypr, Grecja, Hiszpania, Malta, Portugalia, Włochy ZUS - Oddział w Łodzi, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, ul. Zamenhofa 2, 90-431 Łódź
• Czechy i Słowacja ZUS - Oddział w Nowym Sączu, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych I, ul. Wyspiańskiego 2, 33-300 Nowy Sącz
• Austria, Liechtenstein, Słowenia, Węgry, Szwajcaria ZUS - Oddział w Nowym Sączu, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych II, z siedzibą w Inspektoracie w Tarnowie, ul. Kościuszki 32, 33-100 Tarnów
• Niemcy ZUS - Oddział w Opolu, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, ul. Wrocławska 24, 45-701 Opole
• Dania, Estonia, Finlandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Norwegia, Szwecja ZUS - Oddział w Szczecinie, Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, ul. Matejki 22, 70-530 Szczecin
• Belgia, Francja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Wielka Brytania ZUS - I Oddział w Warszawie, Centralne Biuro Obsługi Umów Międzynarodowych, ul. Kasprowicza 151, 01-949 Warszawa

Jakie dokumenty naleśży złożyć

Osoba ubiegająca się o ustalenie kapitału początkowego, która posiada okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce przed 1999 r. i w krajach UE/EOG oraz w Szwajcarii, powinna:

• wypełnić wniosek o ustalenie kapitału początkowego (druk ZUS Kp-1),
• dołączyć do tego wniosku formularz unijny E 207 PL - informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej (należy wypełnić dokładnie i czytelnie punkt 7 tego formularza, podając szczegółową informację o przebytych okresach ubezpieczenia we wszystkich państwach członkowskich, których ustawodawstwu podlegał, i czytelnie podpisać formularz),
• dołączyć do wniosku kopie posiadanych dokumentów potwierdzających okresy pracy lub ubezpieczenia przebyte w innych krajach niż Polska; w razie braku takich dokumentów podać nazwy i adresy pracodawców oraz inne informacje, np. nazwę zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, w której był ubezpieczony, i numer zagranicznego ubezpieczenia,
• oryginalne dowody potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe przebyte w Polsce przed 1999 r.,
• zaświadczenia lub inne dowody potwierdzające wysokość osiąganego wynagrodzenia w Polsce przed 1999 r., potrzebne do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego.