Doradca Podatnika 51-52/2006 VAT

Niewielkie podmioty gospodarcze mogą zmniejszyć swoje obciążenia administracyjne wobec fiskusa, wybierając status tzw. małego podatnika. Co prawda w zakresie rozliczeń VAT nie mamy do czynienia z rokiem obrotowym (podatkowym), jednak z początkiem nowego roku warto zwrócić uwagę na wady i zalety takiego rozwiązania. Dokonując wyboru w zakresie rozliczeń VAT należy pamiętać, że ewentualny powrót do składania deklaracji za poszczególne miesiące jest możliwy dopiero po upływie roku.

Uproszczone zasady w zakresie rozliczeń z tytułu VAT przewiduje ustawa o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Małego podatnika na gruncie przepisów dotyczących VAT definiuje art. 2 pkt 25 ustawy o VAT.

W myśl wskazanego przepisu, małym podatnikiem jest podatnik podatku od towarów i usług:
a) u którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 800 000 euro,
b) prowadzący przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzający funduszami powierniczymi, będący agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu - jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 30 000 euro.


Jak ustalamy wartość sprzedaży

Należy podkreślić, że przy obliczaniu wartości sprzedaży (lub kwoty prowizji) bierze się pod uwagę kwoty brutto, zawierające VAT należny. Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy o VAT przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów. Definicja ta nie obejmuje wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów oraz importu towarów. Wartość wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów jest wprawdzie wykazywana w deklaracjach podatku od towarów i usług, jednak nie ma ona wpływu na rzeczywistą wysokość sprzedaży podatnika.

Podatnik ma wybór

Spełnienie warunków pozwalających na zaliczenie do kategorii małych podatników nie oznacza jeszcze automatycznego przejścia na uproszczony system rozliczania podatku od towarów i usług. To nie jest obowiązek, a prawo podatnika. Podjęcie decyzji w tej sprawie ustawodawca zostawia podatnikom. Mały podatnik może zatem wybrać jedno z trzech rozwiązań:

• rozliczanie podatku od towarów i usług z wykorzystaniem metody kasowej,
• rozliczanie podatku od towarów i usług na zasadach ogólnych oraz składanie deklaracji podatkowych za okresy kwartalne,
• rozliczanie podatku od towarów i usług na zasadach ogólnych oraz składanie deklaracji podatkowych za okresy miesięczne.

Metoda kasowa

Przyjęcie metody kasowej wiąże się ze stosowaniem szczególnych zasad rozliczania VAT, skutkujących możliwością przesunięcia momentu deklarowania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług aż do chwili otrzymania całości lub części należności. Obowiązek podatkowy nie może powstać jednak później niż 90 dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi (art. 21 ust. 1 ustawy o VAT).

Podatnicy korzystający z metody kasowej, co do zasady, mogą obniżyć kwotę podatku należnego w rozliczeniu za kwartał, w którym uregulowali całą należność wynikającą z otrzymanej od kontrahenta faktury lub dokonali zapłaty podatku wynikającego z dokumentu celnego (art. 86 ust. 16 ustawy o VAT). Odliczenia można dokonać nie wcześniej niż z dniem otrzymania faktury lub dokumentu celnego.

Warto dodać, że przyjęcie przez podatnika metody kasowej wymaga pisemnego zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, od którego podatnik będzie z niej korzystał.

Deklaracje kwartalne małego podatnika

Mały podatnik nie musi jednak wybierać metody kasowej, aby składać deklaracje kwartalnie. Prawo to wynika z art. 99 ust. 3 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem mali podatnicy, którzy nie wybrali metody kasowej, mogą składać deklaracje podatkowe za okresy kwartalne po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego, w terminie do końca kwartału poprzedzającego okres, za który po raz pierwszy składana będzie kwartalna deklaracja podatkowa.


W przypadku gdy mały podatnik nie wybrał metody kasowej, zasady rozpoznawania obowiązku podatkowego oraz dokonywania odliczeń pozostają u niego bez zmian, jednak okresem rozliczeniowym jest wtedy kwartał, a nie miesiąc. W składanych deklaracjach podatnik musi wówczas wykazywać sprzedaż, w stosunku do której obowiązek dotyczący podatku od towarów i usług powstał w tym właśnie kwartale.


Dokonując wyboru w zakresie rozliczeń VAT należy pamiętać, że ewentualny powrót do składania deklaracji za poszczególne miesiące jest możliwy dopiero po upływie roku. W myśl art. 99 ust. 4 ustawy o VAT mali podatnicy, którzy nie wybrali metody kasowej, lecz składają deklaracje kwartalne, mogą ponownie składać deklaracje podatkowe za okresy miesięczne, nie wcześniej jednak niż po upływie czterech kwartałów, w których rozliczali się we wskazany sposób. Wówczas podatnik musi pisemnie zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego, w terminie do końca okresu, za który będzie składana ostatnia kwartalna deklaracja podatkowa.


Korzyści płynące z przesunięcia terminu

Zaletą kasowego systemu rozliczeń jest możliwość przesunięcia momentu powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług na dzień uregulowania przez kontrahenta całości lub części należności.

Przy częstych opóźnieniach w płatnościach pozwala to na przesunięcie wykazania podatku należnego, a w konsekwencji również obowiązku zapłaty podatku. Rozliczanie podatku od towarów i usług z wykorzystaniem metody kasowej może prowadzić do sytuacji, w których mały podatnik będzie musiał wykazać i odprowadzić VAT należny, lecz jednocześnie nie uzyska prawa do jego obniżenia o podatek naliczony.


Wadą jest konieczność bieżącego kontrolowania otrzymywanych należności oraz monitorowania upływu 90-dniowego terminu w przypadku nieuregulowania należności przez nabywcę celem prawidłowego rozpoznania momentu powstania obowiązku podatkowego.


Zasad wynikających z cytowanego § 12 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nie stosuje się do małych podatników, i to zarówno rozliczających się metodą kasową, jak i tych, którzy nie rozliczają się kasowo, lecz składają deklaracje za okresy kwartalne (§ 12 ust. 2 ww. rozporządzenia). Realizują oni odliczenie według omówionych wcześniej zasad. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.