Doradca Podatnika 01/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Dłużnikiem jest spółka z.o.o. Niedawno komornik umorzył egzekucję wobec spółki ze względu na brak środków. Czy można dochodzić wierzytelności od zarządu spółki (w międzyczasie zarząd się zmienił) i czy obok kwoty głównej można żądać od zarządu uregulowania kosztów dochodzenia tej wierzytelności?

Zgodnie z art. 299 kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.), jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, lub też niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy albo że pomimo niedopełnienia tych czynności wierzyciel nie poniósł szkody.

Zasadą jest, iż wierzyciel niewypłacalnej spółki z.o.o. może domagać się od członków jej zarządu spłaty głównej kwoty wierzytelności. W judykaturze do niedawna przeważał pogląd, iż wierzyciel może dochodzić od zarządu kwoty wierzytelności.

Jednak już roszczenie o koszty, jakie poniósł w celu jej dochodzenia od spółki, nie są objęte hipotezą art. 299 k.s.h. Sądy uważały, że w takiej sytuacji będzie można domagać się od zarządu zapłaty wierzytelności wobec spółki, ale bez dodatkowych kosztów, np. kosztów zastępstwa procesowego.

Pogląd ten uległ zmianie po uchwale Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006 r. (sygn. akt III CZP 118/06). Sąd stwierdził, że zarówno koszt procesu, jak i odsetki mogą być dochodzone przez wierzyciela od członków zarządu odpowiedzialnych za zobowiązania spółki. Uchwała ta zapadła na tle pytania sądu II instancji, który rozpatrując apelację od wyroku sądu I instancji - który zasądził od zarządu obok kwoty wierzytelności również odsetki i koszty procesu - wyraził wątpliwości w zakresie takiej możliwości. SN uznał, iż art. 299 k.s.h. dopuszcza jednak możliwość dochodzenia przez wierzyciela niewypłacalnej spółki od jej zarządu również kosztów procesu i odsetek.

Należy zauważyć, iż roszczenie wierzyciela przeciwko członkom zarządu za zobowiązania spółki z o.o. (art. 298 k.h., obecnie art. 299 k.s.h.) przedawnia się w terminie z art. 442 § 1 k.c., czyli po trzech latach od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (tj. od momentu umorzenia egzekucji wobec spółki i ustaleniu składu zarządu spółki). W każdym przypadku roszczenie przedawnia się po dziesięciu latach od zdarzenia wyrządzającego szkodę.

Były członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, oświadczając, że nie miał wpływu na zgłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego, gdyż w okresie, kiedy powstały dane zobowiązania, nie zasiadał on w zarządzie spółki. Członek zarządu może się też uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że w terminie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie nastąpiło nie z jego winy. Nie jest możliwe na podstawie art. 299 k.s.h. jednoczesne pozwanie spółki (która odpowiada za niewykonanie zobowiązania) i członków zarządu (którzy odpowiadają za szkodę wyrządzoną wierzycielom, będącą wynikiem obniżenia potencjału majątkowego spółki na skutek niezgłoszenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości).

Między tymi podmiotami nie zachodzą bowiem przesłanki współuczestnictwa. Najpierw zatem należy uzyskać tytuł przeciw spółce i postanowienie komornika o umorzeniu postępowania ze względu na brak środków. Dopiero wówczas będzie możliwe pozwanie osób będących członkami zarządu spółki w okresie, kiedy wierzytelność istniała.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.