Doradca Podatnika 01/2007 Rachunkowość

W momencie rozliczania różnic inwentaryzacyjnych pojawiły się wątpliwości czy niedobory (straty) oraz nadwyżki w towarach handlowych stwierdzone w wyniku inwentaryzacji stanowią odpowiednio: koszt uzyskania przychodów oraz przychód podlegający opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o PIT?

W myśl art. 22 ust. 1 ustawy o PIT kosztami uzyskania przychodu z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Ponieważ straty w towarach handlowych nie zostały wymienione w art. 23, zastosowanie znajduje ogólna reguła, czyli istnienie związku przyczynowo-skutkowego poniesionych kosztów z uzyskiwanym przez podatnika przychodem.

Do uznania poniesionych strat (niedoborów) za koszt uzyskania przychodów nie wystarczy samo sporządzenie spisu z natury i ustalenie powstałych różnic, lecz niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do przyczyny i okoliczności powstania rozbieżności w postaci niedoborów i nadwyżek w środkach obrotowych, pozwalającego stwierdzić jednoznacznie, że ujawniona w trakcie inwentaryzacji strata w towarach powstała, pomimo że podatnik dołożył należytej staranności w celu jej uniknięcia.

Stwierdzone niedobory (straty) mogą bowiem zostać zaliczone w ciężar kosztów uzyskania przychodów roku, którego dotyczy inwentaryzacja, jeżeli powstały niezależnie od woli podatnika, a więc są niezawinione. W tym celu należy odpowiednio udokumentować fakt poniesienia straty poprzez np.: pisemne wyjaśnienia osób materialnie odpowiedzialnych, protokół opisujący zdarzenie, jego przyczynę, wskazujący dokładne obliczenie wielkości straty.

Kosztem uzyskania przychodów mogą być tylko straty w towarach handlowych w tej części, w jakiej zostały uznane za niezawinione i których okoliczności powstania oraz przyczyny zostały wyczerpująco udokumentowane. Nie stanowią kosztu uzyskania przychodów straty będące wynikiem braku staranności bądź nieracjonalnego działania podatnika, nawet jeśli mieszczą się w normach ustalonych przez daną jednostkę gospodarczą.

Stwierdzone w wyniku inwentaryzacji, rozliczone i udokumentowane nadwyżki w towarach handlowych stanowią przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Wynika to z regulacji art. 14 ust. 1 stawy o PIT, który stanowi, iż za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, w powiązaniu z ust. 3 tego artykułu, w którym ustawodawca nie wymienił tego typu nadwyżek, jako przychodów niepodlegających opodatkowaniu.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.