Doradca Podatnika 01/2007 Rachunkowość

Według Ministerstwa Finansów, gdy - wypełniając obowiązek nałożony przez ustawę o rachunkowości - rolnik prowadzi księgi rachunkowe, dochód z działów specjalnych może być ustalony jedynie na podstawie tych ksiąg. Nie ma możliwości zastosowania norm szacunkowych. Orzeczenie WSA w Olsztynie przychodzi z pomocą rolnikom, którzy nie zgadzali się z tą interpretacją.

Od dawna istnieją wątpliwości, co do prowadzenia ksiąg rachunkowych i rozliczenia podatku dochodowego przez rolników prowadzących działy specjalne produkcji rolnej. W "Doradcy Podatnika" z 4 grudnia 2006 r. w zeszycie "Rachunkowość" ukazał się artykuł "Pełna księgowość a działy specjalne produkcji rolnej".
Przedstawione w nim tezy dotyczące tytułowego zagadnienia były głównie oparte o stanowisko Ministerstwa Finansów. 26 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał jednak wyrok (sygn. I SA/Ol 394/06) dotyczący skargi na decyzję dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie w sprawie interpretacji przepisów podatkowych, rzucając nowe światło na przedmiotowy problem. Pogląd sądu administracyjnego w pewnym zakresie jest odmienny od stanowiska organów skarbowych.

Stanowisko ministerstwa

Ministerstwo Finansów oraz podlegające mu organy podatkowe uważają, że podatnicy prowadzący działy specjalne produkcji rolnej mogą być opodatkowani na dwa sposoby, mianowicie, na zasadach ogólnych, określonych w art. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT), bądź mogą korzystać z opodatkowania szacunkowego, według norm określonych zgodnie z art. 24 ustawy o PIT.

Wyboru zaś sposobu ustalania dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej, tj. na podstawie ksiąg bądź norm szacunkowych, dokonuje sam podatnik. Przy czym na gruncie obowiązującej ustawy o PIT dochód z działów specjalnych produkcji rolnej może być ustalany przy zastosowaniu norm szacunkowych tylko wówczas, gdy podatnik nie prowadzi ksiąg rachunkowych.

Ministerstwo doszło do takiego wniosku, po analizie przepisów dotyczących obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych nałożonego przez ustawę o rachunkowości. Fiskus uważa, bowiem, że gdy osoby fizyczne prowadzące działalność rolniczą, w tym także prowadzące działy specjalne produkcji rolnej przekroczą określoną kwotę, to są one zobowiązane do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości.

W związku z tym rolnik, który wypełniając obowiązek nałożony ustawa o rachunkowości, prowadzi księgi rachunkowe, może ustalać dochód z działów specjalnych jedynie na podstawie tych ksiąg, nie ma natomiast możliwości zastosowania w tym przypadku norm szacunkowych.

Sporny stan faktyczny

Podobne stanowisko przedstawił dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie decyzją w sprawie interpretacji przepisów podatkowych, odnosząc się do następującego stanu faktycznego. Podatnik prowadził działalność gospodarczą, która była rozliczana na zasadach ogólnych, w księgach rachunkowych. Dodatkowo prowadził działy specjalne produkcji rolnej, opodatkowane przy zastosowaniu norm szacunkowych dochodu rocznego.

W momencie, gdy przychód z działów specjalnych przekroczył w poprzednim roku podatkowym równowartość 800 000 euro, pojawiły się wątpliwości: czy w dalszym ciągu podatnik ma prawo wyboru sposobu ustalenia dochodu (bez względu na wysokość przychodów) oraz czy ma obowiązek, zgodnie z ustawą o rachunkowości, prowadzić księgi rachunkowe, a wtedy, jaki jest sposób ustalenia dochodu do opodatkowania - normy szacunkowe czy zasady ogólne.

Decyzja izby skarbowej

Decyzja interpretacyjna w tej sprawie była zgodna z ogólnie przyjętym przez organy podatkowe i Ministerstwo Finansów stanowiskiem. Otóż dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie stwierdził, że w tym przypadku należy stosować przepisy ustawy o rachunkowości.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy jej przepisy mają obowiązek stosować m.in. osoby fizyczne, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wynosiły, co najmniej równowartość w walucie polskiej 800 000 euro. Obowiązek ten, zdaniem organu podatkowego dotyczy również osób fizycznych prowadzących działalność rolniczą, w tym działy specjalne produkcji rolnej.

Orzeczenie WSA

Powyższa decyzja w sprawie interpretacji została zaskarżona do WSA, skargę sąd uwzględnił. Stwierdził mianowicie, że o obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych w sytuacji uzyskiwania przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej decyduje nie ustawa o rachunkowości, lecz ustawa o PIT, jeśli spełniony jest warunek określony w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości.

Obowiązki podatnika muszą wynikać z ustaw podatkowych. Art. 3 pkt 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że ustawy podatkowe są to ustawy regulujące prawa i obowiązki organów podatkowych oraz podatników, płatników i inkasentów, a także ich następców prawnych oraz osób trzecich. Biorąc pod uwagę tę definicję, nie można, zdaniem sądu, ustawy o rachunkowości uznać za ustawę podatkową.


W związku z tym podatnik będzie zobowiązany do prowadzenia pełnej rachunkowości (ksiąg rachunkowych), gdy spełnione zostaną warunki ustanowione ustawą o PIT, powodujące powstanie takiego obowiązku.

Zatem, analizując przepisy ustawy o PIT, należy przyjąć, że podatnik prowadzący działy specjalne produkcji rolnej może prowadzić księgę przychodów i rozchodów lub pełną księgowość, o ile sam się na to zdecyduje. Jeżeli nie zaprowadzi ksiąg, dochód ustala się przy zastosowaniu norm szacunkowych.

Tym samym podatnicy mogą zdecydować, czy dochód będzie ustalany na podstawie prowadzonej księgi przychodów i rozchodów lub księgi rachunkowej, czy też będzie on ustalany przy zastosowaniu norm szacunkowych, określonych przez ustawodawcę. Organ podatkowy nie zgodził się z wyżej zaprezentowaną opinią WSA i zapowiedział złożenie kasacji w tej sprawie. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.