Doradca Podatnika 01/2007 Ubezpieczenia

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wśród osób, za które opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne jest obowiązkowe, nie wymienia członków zarządu osób prawnych. Jednakże nie oznacza to, iż w każdej sytuacji nie będzie istniał ciążący na płatniku składek obowiązek odprowadzania za te osoby przymusowych składek ZUS.

Z przepisów kodeksu cywilnego wynika, iż każda osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i na podstawie opartego na niej statutu (art. 38). Poszczególne ustawy regulują ustrój i działanie danej osoby prawnej (np. kodeks spółek handlowych, prawo spółdzielcze). Najczęściej organem osoby prawnej jest zarząd.

Zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne reguluje ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). W art. 6 ustawy systemowej wymienione są osoby, które podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Wśród osób podlegających obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nie są wymienieni członkowie zarządu. Tym samym pełnienie funkcji członka zarządu nie pociąga za sobą obowiązku uiszczania za te osoby składek na ubezpieczenia społeczne. Nie oznacza to jednak, iż ten obowiązek nie będzie istniał w każdej sytuacji.

Podstawą pełnienia funkcji członka zarządu może być nie tylko uchwała właściwego organu osoby prawnej (np. rady nadzorczej) do powołania zarządu, ale po powołaniu danej osoby na stanowisko członka zarządu może być z nią zawarta umowa o pracę bądź umowa cywilnoprawna o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia.

Z przepisów kodeksu spółek handlowych wynika, iż spółka z o.o. oraz spółka akcyjna mogą zawrzeć z członkiem zarządu umowę o pracę bądź umowę cywilnoprawną. Tym samym członek zarządu może podlegać ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, pod warunkiem że obowiązki związane ze sprawowaniem tej funkcji wykonuje na podstawie stosunku pracy.

Ponieważ z członkami zarządu mamy do czynienia najczęściej w przypadku spółek prawa handlowego, należy podkreślić - mimo że podstawę nawiązania stosunku pracy stanowi także powołanie (art. 68 § 1 kodeksu pracy) - iż to z członkiem zarządu ustanowionym w tym trybie nie może być nawiązany stosunek pracy.




Pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie umowy o pracę

Członek zarządu pełniący swoje obowiązki w ramach stosunku pracy podlega ubezpieczeniom społecznym tak jak każdy pracownik. Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu. Obowiązek ubezpieczeń istnieje w okresie od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. Posiadanie prawa do emerytury lub renty, jak również posiadanie statusu studenta lub ucznia nie zwalnia pracownika z obowiązku ubezpieczeń.

Obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlega również pracownik, który równocześnie ma inny tytuł do ubezpieczeń, np. wykonuje inną umowę o pracę lub prowadzi działalność gospodarczą. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód, w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskiwany z tytułu stosunku pracy.

Podstawy wymiaru nie stanowi wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłki. Z podstawy wymiaru składek wyłączone są przychody wymienione w § 2 ust. 1 rozporządzenia MPiPS w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Pracodawca ma obowiązek zgłosić pracownika do ubezpieczeń oraz za każdy miesiąc rozliczać i opłacać należne składki na ubezpieczenia.

Pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie umowy cywilnoprawnej

Ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega również członek zarządu, który swoje obowiązki wykonuje na podstawie umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy zlecenia. W takiej sytuacji osoba ta jest objęta ubezpieczeniami jako zleceniobiorca.


Jeżeli z członkiem zarządu została zawarta umowa o charakterze umowy zlecenia, a jest on uczniem lub studentem, który nie ukończył 26 lat, z umowy zlecenia nie podlega żadnym ubezpieczeniom.

Natomiast posiadanie przez członka zarządu będącego zleceniobiorcą ustalonego prawa do emerytury lub renty nie wyłącza obowiązku ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji członek zarządu - emeryt lub rencista zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy zlecenia podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ubezpieczenia z umowy zlecenia będą dla niego dobrowolne, jeżeli równocześnie w innym zakładzie pracy jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę lub równocześnie wykonuje inną umowę zlecenia, z której przystąpił do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Zleceniobiorcy objęci są obowiązkiem ubezpieczeń społecznych od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Natomiast objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony.

Od dnia wskazanego we wniosku objęcie ubezpieczeniem chorobowym zleceniobiorcy może nastąpić tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie siedmiu dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Ubezpieczenie to ustaje od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tego ubezpieczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, a także wówczas, gdy zleceniobiorca zakończy wykonywanie umowy zlecenia.


Należy podkreślić, że do zleceniobiorców nie stosuje się przepisów rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek. Płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne członka zarządu pełniącego swoją funkcję w ramach umowy zlecenia jest zleceniodawca. Zleceniodawca jest zobowiązany zgłosić go do ubezpieczeń oraz rozliczać i opłacać należne składki.


Podstawa wymiaru składek

Zarówno w sytuacji, gdy członek zarządu wykonuje swoje obowiązki w ramach stosunku pracy, jak i umowy cywilnoprawnej roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy.

Ograniczenie takie wynika z art. 19 ust. 1 ustawy systemowej i nie dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne. W przypadku członków zarządu wykonujących swoje obowiązki na podstawie umowy cywilnoprawnej, należy również pamiętać o tym, iż podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może przekraczać miesięcznie 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Ubezpieczenie zdrowotne

Samo pełnienie obowiązków członka zarządu nie powoduje, iż dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż taki tytuł do ubezpieczeń nie został wymieniony w art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dopiero zawarcie przez członka zarządu umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy zlecenia powoduje, iż członek zarządu podlega również ubezpieczeniu zdrowotnemu jako pracownik lub zleceniobiorca.

Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają bowiem pracownicy w rozumieniu ustawy systemowej oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego istnieje także wówczas, gdy członek zarządu ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego (np. w innej firmie jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia). Wówczas obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega z każdego z tych tytułów.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.