Doradca Podatnika 02/2007 Obrót gospodarczy

Prowadzę firmę jako jednoosobowy przedsiębiorca. Prosperuję coraz lepiej i chciałbym, aby pomagali mi członkowie najbliższej rodziny. Jakie są możliwości takiego wspólnego działania? Czy konieczne jest założenie spółki cywilnej?

Większość małych firm działających w Polsce to firmy rodzinne. Niestety, bałagan, który panuje w przepisach i ich ciągłe zmiany sprawiają, że wiele z tych firm nie dostrzega możliwości optymalizacji swojej formy działania w taki sposób, by wszyscy zaangażowani w działalność członkowie rodziny mogli odnieść z niej możliwie duże korzyści. Warto o tym pomyśleć przede wszystkim na początku kolejnego roku, gdyż zazwyczaj wtedy można np. zmienić sposób opodatkowania, który wciąż jest kategorią decydującą o opłacalności biznesu prowadzonego na małą skalę.

SAMODZIELNY PRZEDSIĘBIORCA

W działalności gospodarczej osób fizycznych przyjmującej formę firmy rodzinnej najbardziej typowe rozwiązanie polega na tym, że jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, nie korzystając przy tym z pomocy innych członków rodziny.

Wtedy tylko małżonek-przedsiębiorca rejestruje się w ewidencji działalności gospodarczej, zgłasza do ubezpieczenia społecznego i rozlicza z fiskusem. Następny wariant to taki, że jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, a drugi mu w tym pomaga. W takim przypadku również tylko małżonek prowadzący działalność rejestruje się w ewidencji działalności gospodarczej i rozlicza z fiskusem, ale do ubezpieczeń społecznych zgłasza nie tylko siebie, ale i współmałżonka, który ubezpieczony jest na zasadach osoby współpracującej.

MAŁŻONKOWIE I FIRMA

W sytuacji gdy przedsiębiorcami są i mąż, i żona możliwe są różne rozwiązania. Pierwsze polega na tym, że małżonkowie prowadzą działalność niezależnie od siebie (każdy jest przedsiębiorcą na własny rachunek). W zakresie zobowiązań każdy z małżonków jest obarczony zadaniami jak w wariancie pierwszym.

Ewentualny fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez drugiego z małżonków może skutkować tylko ograniczeniem w pewnych przypadkach możliwości korzystania z uproszczonych form opodatkowania działalności (karta podatkowa, ryczałt). Druga możliwość to wspólne prowadzenie przez małżonków działalności gospodarczej.

Tu też możliwe są różne przypadki. Do niedawna funkcjonowało pojęcie działalności na imię obojga małżonków. Jednak uściślenie pojęcia przedsiębiorca spowodowało, że nie ma już możliwości wpisania do ewidencji działalności gospodarczej jako przedsiębiorcy małżonków, bo małżeństwo jest związkiem dwóch osób fizycznych, a w rejestrze jako przedsiębiorca może figurować jedynie konkretna osoba fizyczna (dlatego w rejestrze nie wpisuje się spółek cywilnych).

Oznacza to, że małżonkowie muszą wpisać się do rejestru przedsiębiorców oddzielnie. Każdego z nich wiążą takie same zobowiązania jak wtedy, gdy prowadzą działalność niezależnie. Mają jednak prawo wspólnego rozliczania się z działalności z fiskusem, i to również wtedy, gdy nie zawarli spółki cywilnej.

Wówczas są traktowani tak jakby taka spółka między nimi istniała, a każdy z małżonków miał w niej 50 proc. udziałów. Lepiej jednak, aby, choćby ze względu na rozbieżności interpretacyjne przepisów, zawarli spółkę cywilną. A już obligatoryjnie zawrzeć ją trzeba wtedy, gdy małżonkowie zdecydują, że chcą rozliczać przychody z działalności nie po równo, ale np. mąż 80 proc., a żona 20 proc.

W różnych sytuacjach (uwzględniających np. wysokość innych dochodów konkretnej osoby, zwłaszcza niezwiązanych z działalnością gospodarczą) takie rozwiązanie często okazuje się korzystne.

PRZEDSIĘBIORCY I DZIECI

Kolejna możliwość prowadzenia rodzinnego biznesu polega na tym, że działalność gospodarczą prowadzi tylko jeden z małżonków, a osobą współpracującą jest inny członek rodziny, np. dorosły syn. Wtedy przedsiębiorcą jest tylko małżonek prowadzący działalność gospodarczą, a współpracujący członek rodziny podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na zasadzie osoby współpracującej.

Podobnie, gdy działalność gospodarczą prowadzą wspólnie rodzice i dzieci. Wtedy możliwe są dwa podstawowe warianty. Po pierwsze: każdy z udziałowców takiego przedsięwzięcia powinien występować w roli przedsiębiorcy, z wszelkimi tego konsekwencjami (obowiązki rejestracyjne), a dla prowadzenia firmy zawarta jest spółka cywilna, umowa, która przewiduje wysokość udziałów poszczególnych wspólników.

Udziały te stanowią podstawę do rozliczania się z podatku dochodowego. Druga możliwość: małżonkowie prowadzą działalność wspólnie (najlepiej w formie spółki cywilnej) i zatrudniają dziecko.

Małżonek nie może zatrudnić w spółce cywilnej współmałżonka, ale nie ma przeszkód, by zatrudnił pełnoletnie dziecko, i to zarówno na podstawie kodeksowej umowy o pracę, jak i umów cywilnych (np. zlecenia, o dzieło). W takim przypadku rozliczenie odbywa się na zasadach spółki cywilnej, a jeżeli podatek płacony jest na zasadach ogólnych, wynagrodzenie dziecka jest kosztem uzyskania przychodów. Podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na zasadach pracownika.

ZMIANY

Wybrany model prowadzenia rodzinnej firmy nie musi być wariantem stałym. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej możliwa jest nie tylko zmiana formy opodatkowania, ale i prowadzonej działalności, tak, aby jak najlepiej dostosować ją do potrzeb rodziny, czyli zazwyczaj do zmienianych przepisów podatkowych.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.