Doradca Podatnika 02/2007 Podatek dochodowy

Brak w prawie podatkowym, w prawie pracy, w prawie ubezpieczeń społecznych definicji samozatrudnienia będzie utrudniał jednoznaczne określenie źródła osiągania przychodów czy też wyboru odpowiedniej formy opodatkowania w działalności gospodarczej przedsiębiorców.

Ustawodawca zaproponował, by przy zmianach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które obowiązują od 1 stycznia 2007 r., wprowadzić nowy art. 5b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawy o PIT) ograniczający nadużycia w samozatrudnieniu.

Jest otwarte pytanie, czy zjawisko samozatrudnienia jest per saldo zjawiskiem negatywnym, czy pozytywnym dla rozwoju gospodarczego przedsiębiorstw w dłuższym horyzoncie czasowym. W perspektywie obejmującej wprowadzenie niższych podatków dochodowych oraz dwustopniowej skali podatkowej.

Problemem dla podatników może okazać się również posłużenie się przez ustawodawcę niedookreślonymi pojęciami, prowadzącymi m.in. do sporów: na kim ciąży podejmowane ryzyko gospodarcze, a kto jest wyłączony przez nowe zapisy z pozarolniczej działalności gospodarczej.


Jeżeli łącznie spełnione zostaną trzy warunki przepisu zawarte w art. 5b, nie będzie miał znaczenia wpis do ewidencji działalności gospodarczej posiadany przez podatnika przy zmianie z urzędu formy jego opodatkowania. Celem wprowadzenia tych trzech warunków było eliminowanie z życia gospodarczego, jak argumentował wnioskodawca, nadużyć w zakresie samozatrudnienia. Przede wszystkim chodziło o zachowanie ochrony pracowniczej, jak formułował wnioskodawca, w sytuacjach gdy pracodawca zmusza pracownika do przejścia na samozatrudnienie.

Cel ten jednak należy rozpatrywać łącznie ze stosownymi zapisami kodeksu pracy, z którego to pkt 2 ust. 1 art. 5b ustawy o PIT został zaimplementowany. Ustawodawca włączył nowy art. 5b ustawy o PIT do walki z patologią w obrębie prawa pracy.

Można rozumieć to w ten sposób, że jeżeli zatrudnienie jest legalne w świetle przepisów kodeksu pracy, to samozatrudnienie będzie również legalne w świetle przepisów o działalności gospodarczej. Ustawodawca w art. 5b ust. 2 ustawy o PIT wprowadził zapis, w którym czytamy, iż jeżeli pozarolniczą działalność prowadzi spółka niemająca osobowości prawnej, przychody wspólnika z udziału w takiej spółce, określone na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o PIT, uznaje się za przychody ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Zamiarem ustawodawcy w ust. 2 art. 5b ustawy o PIT było zapewne, że przychody przypisane wspólnikowi z udziału w spółce niemającej osobowości prawnej będą przychodami z działalności gospodarczej.


Rozbieżne definicje

Wpływ na rozumienie stosownych przepisów ustawy o PIT ma definicja działalności gospodarczej zawarta w tej ustawie, inna niż dla potrzeb VAT, inna niż w ustawie o swobodzie gospodarczej oraz inna niż w przepisach Unii Europejskiej.

By wyżej wymienione rodzaje działalności były uznane za działalność gospodarczą, warunkiem jest prowadzenie jej we własnym imieniu, bez względu na rezultat oraz w sposób ciągły i zorganizowany.

Przychody z niej nie mogą podlegać zaliczeniu do przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-2 i 4-9 ustawy o PIT, to jest do przychodów z pracy i stosunków pokrewnych, z działalności wykonywanej osobiście, z działów specjalnych produkcji rolnej ani z innych źródeł.


W jakim stopniu przepis ten odnosi się do umów cywilnoprawnych związanych np. z wykonywaniem robót budowlanych, gdzie podwykonawcy wykonują prace w czasie i miejscu wyznaczonym przez zlecającego oraz pod jego nadzorem?

Znaczenia nabiera w tej sprawie odpowiedź na pytanie, kto ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich, kto ponosi ryzyko gospodarcze. W kwestii merytorycznej ryzyka gospodarczego wypowiedziało się Ministerstwo Finansów w komunikacie z 16 listopada 2006 r., publikując go na swojej stronie internetowej (www.mf.gov.pl). Występowanie ryzyka gospodarczego, np. inwestycyjnego, jest konsekwencją istniejącej w gospodarce rynkowej wolności gospodarczej.


Zawarta klauzula odpowiedzialności w umowie między podmiotem zlecającym a osobą działającą w ramach samozatrudnienia powinna określać, w jakich okolicznościach za swoją pracę i jej rezultat odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca.

Wprowadzenie od stycznia 2007 r. nowej definicji działalności gospodarczej i warunków, które wyłączają samozatrudnienie z takiej działalności, będzie na pierwszy plan wysuwało podczas kontroli podatkowej dokonany przez podatnika wybór formy opodatkowania, związanej z obliczaniem podatku.

Jakie konsekwencje ponosić będzie przedsiębiorca uznany przez urzędników skarbowych, iż nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5b ustawy o PIT? Będzie musiał zapłacić podatek według zasad przewidzianych dla przychodów z działalności wykonywanej osobiście jako zleceniobiorca, a nawet ze stosunku pracy. Działalność wykonywana osobiście wyłącza przede wszystkim stosowanie 19-proc. stawki liniowej.

Po zmianach od 1 stycznia 2007 r. ograniczenie wynikające z samozatrudnienia będzie dotyczyło nie tylko sposobu opodatkowania, ale też formy opodatkowania w prowadzonej działalności gospodarczej. Konsekwencje poniesie też zleceniodawca, gdyż odpowie on za niepobranie zaliczek na podatek dochodowy, a także niepobranie i nieodprowadzenie składek ZUS w części, które muszą być finansowane z jego środków.

Niepewność w kręgu twórców

Zmiany definicji działalności gospodarczej wprowadzają niepewność w kręgu osób zaliczanych do twórców. Jeśli twórca zaliczy swoje przychody z praw autorskich do innego źródła przychodów, np. do praw majątkowych, tj. do źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 7, to organ podatkowy nie powinien postawić zarzutu, że jest to działalność gospodarcza. Jeżeli twórca będzie chciał prowadzić w tym zakresie działalność gospodarczą, będzie miał takie prawo po zarejestrowaniu się jako przedsiębiorca.

Natomiast jeżeli wydawca będzie chciał mu wypłacić honorarium, np. z umowy o dzieło, to zgodnie z art. 41 ustawy o PIT twórca może złożyć oświadczenie, że jest przedsiębiorcą. Jeżeli nie złoży takiego oświadczenia, oznaczać to będzie, że chce zaliczyć te przychody do działalności wykonywanej osobiście. To zaliczenie do przychodów, przy zbiegu z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie powinno być przez organy kwestionowane.

Kontrole umów

Nie bez znaczenia w prowadzonych w 2007 r. i latach następnych kontrolach będzie ocena treści czynności prawnej (np. umowy) do poprawnego określenia faktycznie istniejących związków pomiędzy przedsiębiorcą a zlecającym dla niego wykonywanie pewnych czynności. Od 2007 r. w protokole kontroli powinna się znaleźć również ocena prawna sprawy będącej przedmiotem kontroli oraz pouczenie o prawie do złożenia korekty deklaracji.

Podatnik, który nie będzie się zgadzał z ustaleniami protokołu z kontroli, może w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia oraz wskazać wnioski dowodowe. Zastrzeżenia kontrolujący ma obowiązek rozpatrzyć i udzielić kontrolowanemu odpowiedzi o sposobie ich załatwienia w terminie 14 dni od ich otrzymania.

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ może przesłuchać podatnika jako stronę po wyrażeniu przez niego zgody, może też na wniosek strony odebrać oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Po wszczęciu postępowania podatkowego podatnik ma możliwość dalszego czynnego uczestniczenia w dochodzeniu do prawdy obiektywnej na drodze postępowania podatkowego oraz sądowo-administracyjnego.


Od 1 lipca 2007 r. za wydanie interpretacji zapłacimy minimum 75 zł. Za interpretację stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego zapłacimy np. 2 x 75 zł. Interpretację będzie wydawał Minister Finansów, a nie urzędy skarbowe. Wniosek o interpretację indywidualną będzie mógł dotyczyć staniu faktycznego lub zdarzeń przyszłych.

Wniosek powinien być prawidłowo sformułowany. Powinien zawierać opis stanu faktycznego lub stanu przyszłego oraz własne stanowisko w tej sprawie. Nadto wnioskujący będzie musiał złożyć oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, że opisane zdarzenia w dniu złożenia wniosku nie są przedmiotem toczącego się postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej.

W sytuacji złożenia fałszywego oświadczenia, wydanie interpretacji nie wywoła skutków prawnych. Minister Finansów określi w drodze rozporządzenia wzór wniosku o interpretację podatkową.

---

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.