Doradca Podatnika 03/2007 Obrót gospodarczy

Spółka partnerska jest szczególną formą wykonywania wolnego zawodu, skonstruowaną tak, aby każdy ze wspólników łączących posiadane przez siebie środki i tworzących jedną firmę odpowiadał tylko za to, co robi osobiście lub co jest wykonywane pod jego nadzorem.

Sytuację prawną wspólnika każdej spółki wyznaczają przede wszystkim, obok unormowania odpowiedzialności wobec wierzycieli, jego prawa i obowiązki w stosunkach wewnętrznych i zewnętrznych. Do statusu partnera spółki partnerskiej, jego pozycji, zakresu jego uprawnień majątkowych i niemajątkowych, ale również do powinności w sprawach dotyczących prowadzenia i reprezentacji spółki partnerskiej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółki jawnej, na której modelu normatywnym oparte są wszystkie spółki osobowe .

Prawa i obowiązki partnera spółki partnerskiej o charakterze niemajątkowym to prawo do: informacji o stanie majątku i interesach spółki, wypowiedzenia umowy spółki i rozwiązania spółki z ważnych powodów oraz obowiązek: powstrzymywania się od działalności sprzecznej z interesem spółki i wystąpienia ze spółki w razie utraty uprawnień do wykonywania wolnego zawodu.

Ma on też prawo do: udziału w zyskach i stratach spółki, wypłaty odsetek z udziału kapitałowego, do wypłaty występującemu partnerowi udziału kapitałowego oraz kwoty likwidacyjnej w razie likwidacji spółki, zwrotu wydatków poniesionych w związku z prowadzeniem spraw spółki oraz obowiązek wniesienia wkładu. Są to prawa i obowiązek o charakterze majątkowym.

INFORMACJA

Wspólnik w spółce partnerskiej ma prawo do osobistego przeglądania ksiąg i dokumentacji spółki nawet wówczas, gdy pozbawiony jest prawa do prowadzenia spraw spółki (art. 38 § 2 w zw. z art. 89 k.s.h.). Nieważne jest umowne ograniczenie prawa wspólnika do osobistego zasięgania informacji o stanie majątku i interesów spółki oraz umowne ograniczenie prawa do osobistego przeglądania ksiąg i dokumentów.

WYPOWIEDZENIE UMOWY SPÓŁKI

Każdy partner ma prawo wypowiedzieć umowę spółki (art. 61 w zw. z art. 89 k.s.h.). Wypowiedzenia dokonuje się w formie pisemnego oświadczenia, które należy złożyć pozostałym wspólnikom - partnerom. Jeżeli spółkę zawarto na czas nieoznaczony, partner może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy naprzód przed końcem roku obrotowego (art. 61 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h.). Rozliczenia ustępującego partnera dokonuje się na podstawie wysokości jego udziału kapitałowego ustalonego w osobnym bilansie, uwzględniającym wartość zbywczą majątku spółki na ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia. Udział kapitałowy powinien być wypłacony w pieniądzu.

Natomiast rzeczy wniesione do spółki przez ustępującego partnera zwraca się w naturze. Każdy partner może z ważnych powodów żądać rozwiązania spółki przez sąd. Jeżeli jednak ważny powód zachodzi po stronie jednego ze wspólników, sąd może na wniosek pozostałych wspólników orzec o wyłączeniu tego wspólnika ze spółki (art. 63 § 1 i 2 w zw. z art. 89 k.s.h.).

DZIAŁALNOŚĆ SPRZECZNA Z INTERESEM SPÓŁKI

Obowiązek lojalności polega na powstrzymywaniu się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesem spółki (art. 56 w zw. z art. 89 k.s.h.). Partner nie może bez wyraźnej lub domniemanej zgody pozostałych partnerów zajmować się interesami konkurencyjnymi, a zwłaszcza uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu spółki. Działalnością konkurencyjną jest każdy przejaw aktywności wspólnika poza spółką, związany z przedmiotem jej działania.

Aktywność ta może wyrażać się m.in. w prowadzaniu przez wspólnika działalności gospodarczej we własnym imieniu albo przez różne formy udziału wspólnika w innym podmiocie pozostającym wobec spółki w stanie konkurencji. Podmioty są wobec siebie w stanie konkurencji, jeżeli przedmiot ich działania pokrywa się i jest skierowany do tego samego kręgu odbiorców. Sankcje, jakie grożą partnerom za naruszenie zakazu konkurencji przewiduje art. 57 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h.

W takich przypadkach każdy partner ma prawo żądać: wydania spółce korzyści, jakie osiągnął wspólnik naruszający zakaz (np. równowartość zysku, wynagrodzenie za sprawowanie funkcji członka zarządu) oraz naprawienie wyrządzonej spółce szkody. Szkoda obejmuje zarówno straty, jakie poniosła spółka, jak i korzyści, które mogłaby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono szkody (art. 361 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.).

Termin przedawnienia roszczenia o wydanie korzyści i naprawienia szkody wynosi 3 lata, a jeżeli wszyscy pozostali (a nie pojedynczy lub część wspólników) dowiedzieli się o naruszeniu zakazu, termin ten upływa po 6 miesiącach. Jeżeli dojdzie do utworzenia zarządu, członek zarządu nie może bez zgody spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej bądź uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu.

Zakaz ten obejmuje także udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej w przypadku posiadania przez członka zarządu co najmniej 10 proc. udziałów lub akcji tej spółki albo prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu (art. 97 w zw. z 211 § 1 k.s.h.).


UTRATA UPRAWNIEŃ DO WYKONYWANIA WOLNEGO ZAWODU

Partner, który utracił uprawnienia do wykonywania wolnego zawodu, powinien wystąpić ze spółki najpóźniej z końcem roku obrotowego, w którym je utracił. Wystąpienie następuje przez pisemne oświadczenie skierowane do zarządu albo do partnera uprawnionego do reprezentowania spółki. Po bezskutecznym upływie określonego terminu uważa się, że partner wystąpił ze spółki w ostatnim dniu tego terminu (art. 100 § 1 i 2 k.s.h.).

UDZIAŁ W ZYSKACH I STRATACH

Zgodnie z regułą kodeksową, każdy partner ma prawo do równego uczestnictwa w zysku spółki bez względu na rodzaj i wartość wniesionego wkładu (art. 51 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h.). Udział partnerów w zyskach określa umowa spółki, a jeżeli nie ma w niej postanowień, co do tej kwestii, to każdy partner ma prawo do równego udziału w jej zyskach. Umowa spółki nie może pozbawić partnerów prawa do udziału w zyskach. Partner może żądać podziału i wypłaty zysku na koniec każdego roku obrotowego. W drodze umowy partnerzy mogą sobie również przyznać prawo do pobierania zaliczek.

W przypadku gdy udział kapitałowy partnera zostanie uszczuplony na skutek strat, uzyskany przez spółkę zysk w pierwszej kolejności będzie przeznaczony na jego uzupełnienie. Co do zasady, udział kapitałowy partnera jest równy wartości wkładu określonej w umowie spółki. Zmniejszenie udziału kapitałowego wspólnika wymaga zgody wszystkich partnerów (art. 50 i 54 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h.).


Jeżeli umowa spółki nie zawiera postanowień co do udziału partnerów w zyskach i stratach, wówczas partycypują oni w stratach w równym stopniu bez względu na rodzaj i wartość wniesionych wkładów. Umownie można zwolnić partnera od uczestniczenia w stratach, jednak zwolnienie nie może dotyczyć wszystkich wspólników-partnerów.

WYPŁATA ODSETEK

Partnerzy mają prawo żądać corocznie wypłacenia odsetek w wysokości 5 proc. od ich udziału kapitałowego, nawet gdy spółka przynosiła straty (art. 53 w zw. z art. 89 k.s.h.). W przypadku kiedy spółka przynosi straty, odsetki wypłacane są od zmniejszonego udziału kapitałowego. Wypłacane odsetki są wliczane w koszty działalności spółki i obniżają zyski spółki. Niejednokrotnie bezwzględna realizacja tego prawa może prowadzić do zachwiania płynności finansowej spółki, a nawet do jej upadłości. Partnerzy w umowie spółki mogą wyłączyć prawo do odsetek.

ZWROT UDZIAŁU

Wysokość udziału kapitałowego jest oznaczona na podstawie osobnego bilansu spółki, przy uwzględnieniu wartości zbywczej jej majątku (art. 65 w zw. z art. 89 k.s.h.). Jeżeli udział kapitałowy partnera występującego przy rozliczeniu wykazuje wartość ujemną, jest on obowiązany wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość.

Występujący partner uczestniczy w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych, jednak nie ma wpływu na ich prowadzenie. Jedynym prawem, jakie mu przysługuje, jest prawo do żądania wyjaśnień, przedstawienia rachunków oraz podział zysku i strat z końcem każdego roku obrotowego.

ZWROT KOSZTÓW

Partnerzy prowadzący sprawy spółki nie mają zasadniczo prawa do wynagrodzenia (art. 46 w zw. z art. 89 k.s.h.). Dyspozytywny charakter tej zasady sprawia, że partnerzy w umowie spółki mogą przyznać partnerowi wynagrodzenie i prawo do zwrotu wydatków poniesionych w związku z prowadzeniem spraw spółki. Prawa i obowiązki parterów prowadzących sprawy spółki ocenia się według przepisów kodeksu cywilnego o zleceniu, a co za tym idzie, zgodnie z art. 742 k.c., wspólnikowi powinny zostać zwrócone wydatki, jakie poniósł w celu należytego wykonania czynności, wraz z odsetkami ustawowymi (zob. A. Klank "Spółka partnerska w polskim kodeksie spółek handlowych i prawie amerykańskim", Prawo Spółek 1/2002 r., s. 30).

LIKWIDACJA SPÓŁKI

Każdy ze wspólników ma prawo do wypłaty kwoty likwidacyjnej. Z majątku spółki spłaca się przede wszystkim zobowiązania spółki oraz pozostawia się odpowiednie kwoty na pokrycie zobowiązań jeszcze nie wymagalnych lub spornych. Dopiero pozostały majątek będzie dzielony pomiędzy partnerów stosownie do postanowień umowy spółki (art. 82 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h). W przypadku braku takich postanowień umowy dochodzi do wypłaty partnerom udziałów, a nadwyżka dzielona jest między partnerów w takim stosunku, w jakim uczestniczą oni w zysku. Jeżeli majątek spółki nie wystarcza na spłatę długów i udziałów, powstały niedobór jest dzielony między partnerów według postanowień umowy spółki, a przy ich braku - w stosunku, w jakim uczestniczą w stracie.

W przypadku niewypłacalności jednego z partnerów przypadająca na niego część niedoboru będzie dzielona między pozostałych partnerów w takim samym stosunku (art. 83 w zw. z art. 89 k.s.h.).

WNIESIENIE WKŁADU

Partnerzy powinni wnieść ustalone w umowie spółki wkłady. Przedmiotem wkładu do spółki partnerskiej może być: wniesienie własności rzeczy, ustanowienie na rzecz spółki prawa używania lub pobierania pożytków z rzeczy lub praw, wniesienie środków pieniężnych, świadczenie pracy lub innych usług, przeniesienie na rzecz spółki lub ustanowienia na jej rzecz prawa korzystania z praw na dobrach niematerialnych (m.in. patentów, praw autorskich) oraz przeniesienie wierzytelności, ograniczonych praw rzeczowych lub uprawnień. Wkład partnera może polegać również na świadczeniu pracy lub usług na rzecz spółki.

W przypadku spółki partnerskiej regułą jest wykonywanie wolnego zawodu osobiście przez partnerów. W razie wątpliwości przyjmuje się, że wkłady wspólników są równe (art. 48 w zw. z art. 89 k.s.h.). Prawa, które wspólnik zobowiązuje się wnieść do spółki, uważa się za przeniesione na spółkę. Jeżeli wspólnik zobowiązuje się wnieść do spółki inne rzeczy niż pieniądze na własność lub do używania, do jego obowiązku świadczenia i ryzyka przypadkowej utraty stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o sprzedaży lub najmie.

Za szczególnie interesujące z punktu widzenia specyfiki spółki partnerskiej można uznać wniesienie przez partnera w postaci wkładu do spółki swoich dotychczasowych klientów. W praktyce często zdarzają się sytuacje, kiedy ze zmianą kancelarii przez znanego i uznawanego na rynku adwokata, odchodzą razem z nim jego klienci. Nie ma przeszkód, aby klientami nowej kancelarii stali się dotychczasowi klienci nowo zatrudnionego adwokata. Wymaga to jednak odrębnej umowy o świadczenie usług prawnych.

Niektórzy przedstawiciele doktryny wyrażają pogląd, że "wniesienie" do spółki wkładu w postaci klienteli jest rzeczą niedopuszczalną (zob. E.J. Krześniak "Spółka partnerska ze szczególnym uwzględnieniem spółek adwokatów i radców prawnych", s. 248; B. Sołtys, "Klientela przedmiotem aportu w spółkach kapitałowych. Spółka jako podmiot gospodarczy", Acta Universitatis Wratislaviensis 1995).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.