Doradca Podatnika 03/2007 Podatek dochodowy

Czy noty odsetkowe powinny być wystawiane sukcesywnie po otrzymaniu zapłaty należności głównej? Czy odsetki mogą być naliczane, np. w 2006 r. za lata 2004, 2005, 2006, gdy zapłata następowała z kilkudniowym opóźnieniem w stosunku do każdej faktury w minionych miesiącach wskazanych lat wstecz?

Wystawianie not odsetkowych z datą na koniec roku, połączone z potwierdzeniem wysokości salda należności, wydaje się być zasadne w sytuacji, gdy jednostka zamierza dochodzić odsetek za zwłokę w każdym możliwym przypadku, a na dzień bilansowy wszystkie należności wykazywane są w kwocie powiększonej o odsetki, ponieważ to właśnie jest kwota wymaganej zapłaty.

Żądanie zapłaty odsetek za zwłokę może zostać skierowane do dłużnika w każdym czasie. Jeśli jednak termin roszczenia uległ przedawnieniu, dłużnik może skorzystać z prawa przedawnienia i w ten sposób zwolnić się od ciążącego na nim zobowiązania.

Odsetki za opóźnienie, co do zasady, przedawniają się po upływie trzech lat (art. 118 kodeksu cywilnego). Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy odsetki przedawniają się szybciej. W przypadku gdy dłużnik nie zapłacił należności głównej i uległa ona przedawnieniu, to razem z nią przedawnieniu uległy także odsetki za opóźnienie.

Zgodnie bowiem z art. 554 k.c. - roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem dwóch lat.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie dokonał wyraźnego usystematyzowania, kiedy należy stosować trzyletni okres przedawnienia wynikający z art. 118 k.c., a kiedy dwuletni wynikający z art. 554 k.c. jako roszczenie z umowy sprzedaży. W uchwale z 26 stycznia 2005 r. (sygn. akt III CZP 42/04) SN zajął stanowisko, że ustanowiony w art. 118 k.c. trzyletni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wtedy, gdy roszczenie główne ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 554 k.c.

Zastrzegł jednak, że roszczenia o odsetki za opóźnienie, jako roszczenia akcesoryjne, nie mogą przedawnić się później niż z upływem terminu przedawnienia roszczenia głównego, powołał się przy tym na wywodzoną z akcesoryjności regułę, zgodnie z którą wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nawet nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia.

Reguła ta, według SN, ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w których można żądać zapłaty odsetek, a nieskuteczne jest już żądanie zapłaty samego roszczenia głównego. W przedstawionej sytuacji mamy do czynienia z zapłatą ceny sprzedaży z opóźnieniem, a więc gdy roszczenie przedsiębiorcy nie uległo przedawnieniu.

W tym przypadku odsetki ulegną przedawnieniu dopiero po upływie trzech lat - zgodnie z art. 118 k.c. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone przez Sąd Najwyższy, w wyroku z 24 maja 2005 r. (sygn. akt V CK 655/04), który wyraził pogląd, iż skoro roszczenie główne nie przedawniło się, ale wygasło na skutek zapłaty, roszczenie o odsetki za opóźnienie staje się w pełni samodzielnym roszczeniem i ulega przedawnieniu zgodnie z przepisem art. 118 k.c.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.