Doradca Podatnika 04/2007 Obrót gospodarczy

Monika Król-Gajewska
Autorka jest adwokatem w kancelarii adwokackiej "Pociej, Dubois i Wspólnicy"

Umiejętnie skonstruowana oferta to w obrocie gospodarczym duża część sukcesu. Aby doszło do zawarcia umowy handlowej, konieczne jest jej przyjęcie przez tego, do kogo jest skierowana. Kodeks cywilny przewiduje jednak sytuacje, gdy zawarcie umowy jest możliwe bez akceptacji adresata oferty.

W praktyce obrotu gospodarczego przedsiębiorcy bardzo często borykają się z problemem zrozumienia istoty instytucji "oferty" oraz zasadom prawidłowego jej konstruowania. Oferta należy do jednego ze sposobów zawierania umów. Stanowi jednostronne oświadczenie woli podmiotu zainteresowanego zawarciem umowy, a do zawarcia umowy dochodzi z chwilą jej skutecznego przyjęcia przez adresata oferty.

Oświadczenie woli przedsiębiorcy, żeby mogło być uznane za ofertę, musi zawierać istotne postanowienia umowy, której ono dotyczy. Pod pojęciem "istotnych postanowień umowy" należy rozumieć co najmniej postanowienia, które w świetle prawa warunkują skuteczne zawarcie danego rodzaju umowy - czyli jej istotę.

Na przykład w przypadku umowy sprzedaży - oferta jej zawarcia powinna określać co najmniej wskazanie rzeczy, która ma być sprzedana oraz cenę, za którą kupujący może ją nabyć. Oczywiście treść oferty nie musi ograniczać się jedynie do wskazania istotnych postanowień umowy, ale może zawierać także inne warunki, klauzule, które są ważne dla składającego ofertę.


PRZYGOTOWANIE OFERTY

W treści oferty powinien znaleźć się wyraźnie określony termin, w którym dana oferta jest wiążąca. W praktyce pozwala to uniknąć wielu nieporozumień. Oczywiście przepisy kodeksu cywilnego regulują również przypadki, gdy terminu brak, jak chociażby art. 66 § 2.

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie, a złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Jak widać, regulacja ta zawiera wiele zwrotów niedookreślonych, tj. "niezwłocznie", "bez nieuzasadnionego opóźnienia" - co oznacza, że w sytuacjach spornych powstaje problem ustalenia znaczenia tych pojęć w danym przypadku. Gwarancją uniknięcia tego rodzaju problemów jest zatem wskazanie w ofercie terminu, z upływem którego składający ofertę przestaje być nią związany.


Należy mieć na uwadze, iż przepis zalicza środek "bezpośredniego" porozumienia się na odległość do tej samej kategorii, co złożenie oferty w obecności drugiej strony, a tym samym należy przyjąć, iż odnosi się do tych środków komunikacji, które umożliwiają porozumienie głosowe.

Niewątpliwie są to telefony. Dopiero do kategorii "innych sposobów" można zaliczyć wszystkie funkcjonujące w obrocie wynalazki techniki, tj. faksy, pocztę elektroniczną, SMS-y itp.


W związku z tym, iż złożenie oferty oraz jej przyjęcie stanowi jeden ze sposobów zawierania umów, bezpośrednie zastosowanie do tych czynności mają przepisy regulujące dany rodzaj umowy. Przy redagowaniu oferty przede wszystkim należy zwrócić uwagę na formę prawną, w której powinna być zawarta.

NIE ZAWSZE MUSI BYĆ OŚWIADCZENIE O PRZYJĘCIU

Nie we wszystkich przypadkach wymagane jest oświadczenie o przyjęciu oferty. Przede wszystkim, nie dotyczy to przedsiębiorców, którzy pozostają między sobą w stosunkach handlowych. I tak, jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty (art. 682 k.c.).

Brak obowiązku złożenia oświadczenia o przyjęciu oferty dotyczy również przypadków, w których, według ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty, dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane.

Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, a umowa dochodzi do skutku, jeżeli druga strona we właściwym czasie przystąpi do wykonania umowy. Przystąpienie do wykonania umowy jest traktowane jako moment zawarcia umowy. Jeżeli do tego nie dojdzie, umowa przestaje wiązać.


Ofertowy tryb zawierania umów sprowadza się do zawarcia umowy na warunkach określonych w ofercie. Tym samym, jeżeli adresat oferty w odpowiedzi na ofertę wyraża wolę zawarcia umowy, jednakże pod warunkiem dokonania zmian w warunkach oferty, to nie dochodzi do zawarcia umowy w trybie ofertowym.

Tego rodzaju sytuacja, w której autorowi oferty składane jest oświadczenie o przyjęciu oferty z zastrzeżeniem jej zmiany lub uzupełnienia, skutkuje przyjęciem, że odpowiedź ta traktowana jest jako nowa oferta. Wtedy to po stronie przedsiębiorcy, który pierwszy złożył ofertę powstaje prawo przyjęcia tej nowej oferty (czyli zmienionej wersji jego oferty) lub jej odrzucenia. Przedstawiony rygoryzm nie do końca znajduje zastosowanie w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami.

A to dlatego, że (w myśl art. 681 k.c.) w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień, które nie dotyczą istotnej treści oferty, poczytuje się za przyjęcie oferty. W takim przypadku strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie przy uwzględnieniu zmian lub uzupełnień zgłoszonych w odpowiedzi na ofertę. Z uwagi na fakt, iż ustalenie, które w danym przypadku zmiany nie dotykają istoty oferty, w praktyce może być trudne, zasada ta nie ma statusu bezwzględnie obowiązującej.

Nie ma ona zastosowania, gdy w treści oferty wyraźnie zastrzeżono, że może ona zostać przyjęta tylko w niezmienionej postaci, czyli bez zastrzeżeń, ewentualnie, gdy oferent niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu tych zmian do umowy albo gdy druga strona w odpowiedzi na ofertę uzależniła jej przyjęcie od zgody oferenta na włączenie tych zmian do umowy, a zgody tej niezwłocznie nie otrzymała. Bardzo często przedsiębiorcy zastanawiają się czy w związku z tym, że jeszcze nie otrzymali oświadczenia o przyjęciu ich oferty mogą złożoną przez siebie ofertę odwołać.

ODWOŁANIE OFERTY

Kodeks cywilny (art. 662) dopuszcza możliwość odwołania oferty w stosunkach między przedsiębiorcami pod warunkiem, że oświadczenie o jej odwołaniu zostanie złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty.


Podsumowanie

Przygotowanie prawidłowej i bezpiecznej dla przedsiębiorcy oferty wymaga przemyślenia wielu jej aspektów. Najważniejsze są warunki umowy, którą chciałby zawrzeć składający ofertę. Jednak, nie bez znaczenia, szczególnie w relacjach z innymi przedsiębiorcami, pozostaje kwestia czasu związania ofertą, możliwości jej zmian, odwołania i ewentualnej konieczności składania oświadczenia o jej przyjęciu.

Tyle zasady ofertowego trybu zawierania umów uregulowane w kodeksie cywilnym. Odrębności w tym zakresie mogą wynikać z przepisów szczególnych. Wynikają też bezpośrednio z kodeksu cywilnego, jak chociażby te dotyczące oferty elektronicznej.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.