Doradca Podatnika 04/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Marek Michalec
konsultant podatkowy

Od tego roku, aby nie zapłacić podatku od czynności cywilnoprawnych, przedsiębiorcy powinni pożyczać pieniądze na założenie i funkcjonowanie firmy od małżonka, dzieci czy rodziców. W innym wypadku zapłacą oni 2 proc. podatku. Ustawodawca zrezygnował ze zwolnienia umów pożyczki przeznaczonych na rozpoczęcie i prowadzenie działalności gospodarczej. Od 1 stycznia br. zaczęły obowiązywać zmiany w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych wprowadzone nowelizacją z 16 listopada 2006 r. Oznaczają one istotną modyfikację ustawowego katalogu zwolnień umów pożyczek.

Zniesienie ulgi dla przedsiębiorców

Do końca 2006 r. ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC) przewidywała możliwość zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych umowy pożyczki po udokumentowaniu, że pieniądze będące przedmiotem pożyczki zostaną przeznaczone na pokrycie wydatków poniesionych na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej w ciągu 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy, albo wykorzystania w tym okresie rzeczy stanowiących przedmiot pożyczki.

Z tego rodzaju pożyczek korzystały najczęściej nieduże firmy, które nie posiłkowały się kredytami z banków, lecz pozyskiwały środki na działalność od rodziny czy też znajomych. Od 1 stycznia 2007 r. na mocy ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych ulga ta przestała jednak obowiązywać. Nie są już zwolnione umowy pożyczek udzielanych na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej.

Konieczność zniesienia powyższego zwolnienia dla przedsiębiorców rząd uzasadniał wątpliwościami co do zgodności tego przepisu z prawem wspólnotowym dotyczącym pomocy publicznej.

Ulga ta udzielana była w ramach pomocy de minimis (na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy w zakresie niektórych ulg i zwolnień podatkowych w ramach pomocy de minimis, Dz.U. nr 94, poz. 900).


Ponieważ w praktyce zwolnienie to było niemożliwe do skontrolowania w zakresie pomocy de minimis, a także mogło być wykorzystywane przez przedsiębiorców niezgodnie z jego celem, więc jego utrzymanie, zdaniem rządu, mogło spowodować stwierdzenie przez Komisję Europejską niezgodności ulgi z prawem.

W związku z tym od tego roku umowy pożyczki, bez względu na ich przeznaczenie, podlegają opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2 proc. kwoty lub wartości pożyczki, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.


Pożyczki dla najbliższej rodziny

Jednym z wyjątków jest wprowadzenie od tego roku do ustawy o PCC zwolnienia, które w określonych warunkach może zastąpić ulgę dla pożyczek udzielanych przedsiębiorcom.

Nie jest ono ograniczone żadnym limitem kwotowym, dotyczy jednak tylko ściśle określonego kręgu osób. Mianowicie, na podstawie art. 9 ust. 10 lit. b) ustawy o PCC zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych są umowy pożyczki zawarte między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wspomniany przepis ustawy o podatku od spadków i darowizn również zaczął obowiązywać od 1 stycznia br. i określa on krąg osób zaliczanych do tzw. grupy zerowej (małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha).

Umowy pożyczki zawarte pomiędzy osobami należącymi do tej grupy, po spełnieniu pewnych formalnych, ustawowo określonych warunków, są zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych, bez względu na cel pożyczki, a więc może ona być przeznaczona także na sfinansowanie rozpoczęcia lub prowadzenie działalności gospodarczej. Aby umowy pożyczki zawarte pomiędzy tymi osobami były zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych, muszą być spełnione trzy warunki:

• pożyczka musi być udzielona w formie pieniężnej,
• należy złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-1 właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od dnia dokonania czynności, czyli zawarcia umowy pożyczki,
• biorący pożyczkę musi udokumentować otrzymanie pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Nadal obowiązuje zwolnienie z art. 9 ust. 10 lit. c) ustawy o PCC umów pożyczki zawartych przez osoby zaliczane do I grupy w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn, w przypadku gdy wartość pożyczki nie przekracza kwoty 9637 zł.

Do wymienionej I grupy oprócz osób wymienionych wcześniej, czyli małżonków, zstępnych, wstępnych, pasierbów, rodzeństwa, ojczyma i macochy (grupa zerowa), należą również zięciowie, teściowie i synowe. Wynika z tego, że gdy wartość pożyczki przekroczy 9637 zł, ci ostatni zapłacą 2 proc. podatku od nadwyżki ponad wymienioną kwotę.



Od nadwyżki ponad tę kwotę, czyli od 10 363 zł, pożyczkobiorca (synowa) będzie zobowiązany zapłacić podatek w wysokości 2 proc. Podatek wyniesie zatem w tym przypadku, w zaokrągleniu do pełnych złotych, 207 zł.

Wyższa kwota zwolnienia

Osoby nienależące do najbliższej rodziny - w myśl nowych przepisów ustawy o PCC, również mogą liczyć na zwolnienie z podatku w razie zawarcia umowy pożyczki, możliwość skorzystania jest jednak w tym przypadku ograniczona limitem kwotowym.

Mianowicie umowy pożyczek zawarte pomiędzy osobami i podmiotami, które nie należą do I grupy podatkowej, są zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych wtedy, gdy łączna kwota lub wartość pożyczek otrzymanych w okresie kolejnych 3 lat nie przekracza 5000 zł od jednego podmiotu, a od wielu podmiotów łącznie 25 000 zł.

Należy zauważyć istotne rozszerzenie powyższego zwolnienia, w poprzednim stanie prawnym ulga ta miała zastosowanie tylko do pożyczek dokonanych między tymi samymi podmiotami, gdy łączna ich wartość w ciągu kolejnych 12 miesięcy nie przekraczała 1000 zł.

Karny podatek od nieujawnionej pożyczki

Omawiając zagadnienie opodatkowania umów pożyczki, należy wspomnieć również o art. 7 ust. 5 ustawy o PCC. Ten nowy przepis jest niezwykle istotny dla podatników, gdyż wprowadza sankcyjny podatek w wysokości 20 proc. w przypadku nieujawnionej pożyczki. Według starych przepisów powołanie się na pożyczkę lub darowiznę w postępowaniu przed organem podatkowym pozwalało często bezkarnie uniknąć podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł, który wynosi 75 proc.

Było to zrozumiałe, gdyż podatek 2-proc. płaciło się dopiero w przypadku powołania się na taką pożyczkę. Tłumacząc się pożyczką, gdy wydatki podatnika były większe niż zarobki, trzeba było zapłacić tylko 2 proc. podatku, co nawet z odsetkami za zwłokę było o wiele korzystniejsze finansowo niż zapłata 75 proc.

Jeśli zaś pożyczka pochodziła od najbliższej rodziny (I grupa podatkowa) i była niższa niż 9637 zł, podatku nie płaciło się wcale. Obecnie podatnik będzie zobowiązany zapłacić podatek w wysokości 20 proc., gdy przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego:

• powoła się na fakt zawarcia umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego lub ustanowienia użytkowania nieprawidłowego albo ich zmiany, a należny podatek od tych czynności nie został zapłacony,
• jako biorący pożyczkę od osoby z "grupy zerowej" powoła się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a nie spełni warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

---

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.