Doradca Podatnika 05/2007 Obrót gospodarczy

Prowadzący komis nie odpowiada za ukryte wady fizyczne oraz za wady prawne rzeczy, którą sprzedał. Może też nie odpowiadać za wady jawne, jeżeli poinformował o ich istnieniu kupującego jeszcze przed zawarciem umowy sprzedaży, a ten pomimo to rzecz kupił.

Realizacja umowy komisu zawsze wiąże się z zawarciem umowy kupna-sprzedaży, niezależnie od tego, czy mamy w konkretnym przypadku (w zależności od rodzaju uzyskanego przez komisanta zlecenia) do czynienia z tzw. komisem zakupu, czy też sprzedaży (art. 765 k.c.). Do zawieranych przez komisanta umów sprzedaży stosuje się zasadniczo odpowiednie przepisy kodeksowe, normujące ten typ umów nazwanych (art. 535 i nast. k.c.). Dotyczy to także zagadnienia odpowiedzialności komisanta jako sprzedawcy za wady zbywanej komisowo rzeczy, z jednym wyjątkiem, wynikającym z art. 770 k.c.

WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KOMISANTA

Komisant nie ponosi odpowiedzialności za ukryte wady fizyczne i za wady prawne rzeczy, jeżeli przed zawarciem umowy podał to do wiadomości kupującego. Jednak wyłączenie odpowiedzialności nie dotyczy wad rzeczy, o których komisant wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć (art. 770 k.c.).

Przepis ten należy rozpatrywać jako wyjątek w rozumieniu art. 558 § 1 zd. 2 k.c., według którego w umowach z udziałem konsumentów (konsumentami są osoby korzystające z profesjonalnych usług komisanta, prowadzącego zawodową działalność gospodarczą w zakresie swojego przedsiębiorstwa) ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych (przepisem takim jest art. 770 k.c.).


W praktyce może pojawić się wątpliwość, czy konkretna wada fizyczna powinna być zakwalifikowana jako jawna, czy też ukryta. Podstawowe znaczenie dla tego rozróżnienia ma ustalenie, czy komisant, bez przeprowadzania szczegółowego badania oddanej mu w komis rzeczy, był w stanie konkretną wadę zauważyć, np. jeżeli sprzedawany przez niego stół miał na powierzchni blatu wyraźne zarysowania.

Zdaniem Sądu Najwyższego nie stanowi wady ukrytej w rozumieniu art. 770 k.c. okoliczność, że kupującemu wydano inną rzecz aniżeli umówiony towar transakcji, np. falsyfikat zamiast oryginału. Nabywca jest zaś wówczas chroniony nie na podstawie przepisów o rękojmi, ale przepisów o błędzie lub przepisów o nienależytym wykonaniu lub niewykonaniu zobowiązania (3. teza orzeczenia SN z 18 listopada 1983 r., sygn. akt I CR 336/83, OSN 1984, nr 9, poz. 159).

Może się jednak zdarzyć, iż komisant nie będzie ponosił odpowiedzialności za wady nawet wówczas, gdy fizyczna wada miała charakter jawny. Będzie tak wówczas, gdy kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy sprzedaży (art. 557 § 1 k.c.), np. jeżeli sprzedając stół z wyraźnymi zarysowaniami na blacie, komisant powiadomił o tym nabywcę, który mimo to zdecydował się na zakup wadliwego mebla (w interesie komisanta leży udokumentowanie wiedzy kupującego o wadzie w chwili zawierania umowy, co można osiągnąć w drodze uzyskania od niego stosownego oświadczenia na piśmie).


Znacznie łatwiej wykazać, że komisant mógł z łatwością o ukrytej wadzie fizycznej się dowiedzieć, co powinno być oceniane w sposób bardziej zaostrzony niż w obrocie nieprofesjonalnym, skoro należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności (art. 355 § 2 k.c.).


Jeżeli chodzi o przedmioty szczególnej wartości, np. kosztowności, można uznać, że komisant o wadzie nie wiedział i nie mógł o niej z łatwością się dowiedzieć, jeżeli zbadał dostarczony mu przedmiot z udziałem specjalisty. Powołanie się na wyniki badania, dostarczone przez osobę, która cenny przedmiot oddała do sprzedaży, nie jest z tego punktu widzenia wystarczające (por. tezę 2 powołanego wyroku SN z 18 listopada 1983 r.).

USTAWOWY CHARAKTER WYŁĄCZENIA

Wyłączenie odpowiedzialności komisanta za wady sprzedanej rzeczy ma charakter ustawowy, tzn. obowiązuje niezależnie od tego, czy strony (komisant i jego klient) powołają je w określonej formie w umowie sprzedaży (co nie oznacza, iż nabywca nie może starać się o umowne wyeliminowanie omawianego wyłączenia).

Komisant, chcąc z przewidzianego ustawowo ograniczenia swojej odpowiedzialności skorzystać, nie może jednak zachować się zupełnie biernie. Co więcej z treści art. 770 k.c. wyprowadza się wniosek, iż do wyłączenia odpowiedzialności komisanta za wady sprzedanej rzeczy nie wystarcza umieszczenie w lokalu sklepowym odpowiedniego ogłoszenia. Skutek taki może mieć jedynie podanie do wiadomości kupującego, że komisant odpowiedzialność swą za takie wady wyłącza, tzn. skierowania odpowiedniego oświadczenia wprost do kupującego (por. tezę 1. powołanego wyroku SN z 18 listopada 1983 r.).

Ustawowy charakter wyłączenia odpowiedzialności komisanta ma poza tym ten skutek, iż w razie skutecznego jego zastosowania w relacjach komisanta z kupującym nie znajduje zastosowania art. 575 k.c. obligujący sprzedawcę do zwrotu ceny kupującemu, jeżeli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący zobowiązany jest wydać tę rzecz osobie trzeciej, ale tylko wówczas, gdy występujące w danym przypadku wyłączenie odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi ma charakter umowny (por. uchwałę SN z 30 maja 1996 r., sygn. akt III CZP 42/96, OSP 1996, nr 10, poz. 118c).

W takiej sytuacji kupującemu nie pozostaje nic innego, jak dochodzić od komisanta zwrotu zapłaconej mu ceny na innych podstawach, np. z powołaniem się na regulacje nienależytego świadczenia (art. 410 k.c.).

POZYCJA PRAWNA KOMITENTA

Kodeks cywilny nie mówi nic na temat odpowiedzialności z tytułu wad rzeczy sprzedanej osoby dającej rzecz do sprzedania, czyli komitenta, który w związku z zawarciem konkretnej umowy sprzedaży komisowej nie jest ujawniany, ponieważ komisant działa tutaj w imieniu własnym. Jeżeli zatem komisant skutecznie wyłączył swoją odpowiedzialność za wady rzeczy, kupujący nie ma podstaw do wysuwania konkretnych roszczeń wobec komitenta, z którym żaden stosunek prawny go nie łączy (por. uchwałę SN z 5 czerwca 1981 r., sygn. akt III CZP 27/81, OSNCP 1981, nr 12, poz. 232).

Natomiast komisant, który z ustawowego wyłączenia swojej odpowiedzialności za wady skorzystać nie może, powinien dążyć do zawarcia takiej umowy komisu, która pozwalałaby mu wysunąć zwrotne roszczenia wobec komitenta, np. na podstawie art. 742 k.c. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.