Doradca Podatnika 05/2007 Obrót gospodarczy

Umowa spółki z o.o., którą zawarłem ze wspólnikiem, nie przewiduje dopłat. Jak powinna wyglądać zmiana umowy spółki wprowadzająca możliwość nakładania dopłat na wspólników? Czy do takiej zmiany konieczna jest jednomyślność wspólników?

Dopłaty stanowią jedną z podstawowych instytucji przewidzianych w kodeksie spółek handlowych (art. 177-179) dla funkcjonowania spółki z o.o. Mogą one być przewidziane już w treści samej umowy lub nakładane w drodze uchwały wspólników (art. 178 k.s.h.). Jeżeli wspólnik nie uiści dopłaty w określonym terminie, obowiązany jest do zapłaty odsetek ustawowych.

Spółka może również żądać od niego naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zwrot dopłat może nastąpić po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia o zamierzonym zwrocie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki. Tak więc wspólnicy mogą, nie zmieniając postanowień umowy, nakładać na siebie obowiązek uiszczenia określonych dopłat na podstawie uchwały wspólników.


Umowa spółki może przewidywać możliwość nakładania dopłat na wspólników, ale na wszystkich. Opłaty powinny być nakładane i uiszczane przez wspólników równomiernie w stosunku do ich udziałów (art. 177 k.s.h.).

Dopłaty powiększają kapitał spółki, nie powiększając jednak udziałów poszczególnych wspólników Dopłaty nie będą również powiększać kapitału zakładowego spółki (mimo zwiększenia majątku spółki). A to dlatego, ze ich celem jest zaspokojenie określonych potrzeb finansowych spółki.


Normy kodeksu spółek handlowych gwarantują prawo decydowania o dopłatach jedynie wspólnikom. Oznacza to, że nie jest możliwe wprowadzenie do umowy spółki postanowienia, zgodnie z którym to zarząd spółki lub inny jej organ decydowałby o wysokości i terminie dopłat. Uchwała dotycząca zmiany umowy spółki, zwiększająca świadczenia wspólników lub uszczuplająca ich prawa udziałowe lub prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom, wymaga zgody wszystkich wspólników, których dotyczy.


Dokonanie zmiany umowy spółki wymaga przeanalizowania charakteru dopłat w związku z art. 246 k.s.h. Uchwały dotyczące zmiany umowy spółki, rozwiązania spółki lub zbycia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części zapadają większością dwóch trzecich głosów. Uchwała dotycząca istotnej zmiany przedmiotu działalności spółki wymaga większości trzech czwartych głosów.

Umowa spółki może ustanowić surowsze warunki powzięcia tych uchwał. Dopłaty muszą dotyczyć wszystkich wspólników. Pojawia się jednak pytanie, czy dopłaty ze swej istoty (skoro zasadniczo mają zwrotny charakter) stanowią środek zwiększający świadczenia wspólników. Jeżeli odpowiedź byłaby twierdząca, wówczas uchwała zmieniająca umowę spółki pod tym kątem musiałaby być podejmowana jednomyślną uchwałą wszystkich wspólników. Jeżeli zaś odpowiedź byłaby negatywna - wystarczyłaby większość dwóch trzecich głosów. W mojej ocenie, pomimo iż dopłaty mają zasadniczo zwrotny charakter, stanowią środek powodujący zwiększenie świadczeń wspólników.

Ze względu na to, że dopłaty nie podlegają zwrotowi, jeżeli zostaną przeznaczone na pokrycie strat bilansowych w kapitale zakładowym spółki, trudno oceniać tę instytucję prawną jako z założenia neutralną finansowo dla wspólnika.

Z tego też względu uważam, iż ustanowienie dopłat stanowi zwiększenie świadczenia wspólnika, co oznacza, iż dla zmiany umowy spółki dla ustanowienia dopłat powinna być wymagana jednomyślność wszystkich wspólników. Gdyby nawet wszystkie dopłaty miały charakter zwrotny, nie zmienia to faktu, iż najpierw muszą być uiszczone przez wspólnika, a więc zawsze będą wywoływać efekt zwiększonego świadczenia wspólników.

Co prawda można się spotkać z zarzutem, iż taka zmiana umowy spółki nie będzie stanowić zwiększenia świadczenia wspólnika na rzecz spółki, a jedynie zapowiedź, że wspólnicy mogą być zobowiązani do dopłat w przyszłości, które nakładane będą dopiero na podstawie właściwych uchwał wspólników.

Stanowisko takie w mojej opinii jest trudne do obrony, dlatego że określenie zobowiązujące do dopłat może mieć ogólny charakter. Od tego odróżnić należy konkretyzację tego obowiązku, czyli nałożenie konkretnej dopłaty.

Dopuszczalne jest zamieszczenie w umowie spółki jedynie ogólnej formuły przewidującej możliwość nakładania na wspólników obowiązku dopłat. Jeżeli dopłaty nie są przewidziane w umowie spółki, zmiana umowy polegająca na wprowadzeniu postanowienia przewidującego możliwość nakładania dopłat wymaga jednomyślności jako zmiana umowy zwiększająca świadczenia wspólników.

Jest różnica między zmianą umowy spółki polegającą na wprowadzeniu w niej możliwości nakładania dopłat na wspólników, gdy umowa takiej możliwości nie przewidywała, a sytuacja, gdy umowa taką możliwość przewiduje, a uchwała wspólników decyduje tylko o nałożeniu konkretnej dopłaty (art. 178 § 1 k.s.h.).



Bez względu więc na sposób sformułowania postanowienia wprowadzającego do umowy spółki instytucję dopłat, nieprzewidzianą w pierwotnym brzmieniu umowy, zawsze wymagana jest zgoda wszystkich wspólników, do których ta konstrukcja prawna się odnosi.

Rafał R. Kasprzycki
Autor jest aplikantem radcowskim

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.