Doradca Podatnika 05/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Marcin Polit
Autor jest doktorantem na
Wydziale Prawa KUL i prawnikiem
w Kancelarii Radców Prawnych Grumowie i Procko SC w Kielcach

Mam w urzędzie skarbowym postępowanie karnoskarbowe. Od pracownika urzędu dowiedziałem się, że mogę dobrowolnie poddać się odpowiedzialności za czyn, który mi się zarzuca. Czy takie "poddanie się" może poprawić, czy pogorszyć moją sytuację? Jakie to niesie dla mnie skutki?

Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności (dalej: DPO) jest instytucją dotyczącą zarówno materialnej, jak i procesowej sfery karnego prawa skarbowego, która może okazać się prawdziwym dobrodziejstwem dla przedsiębiorcy, przeciwko któremu toczy się postępowanie karnoskarbowe.

Korzyści

Bezpośrednim efektem DPO jest rozpoznawanie przez sąd wniosku o określoną karę za wykroczenie lub wybrane przestępstwo skarbowe, bez potrzeby prowadzenia procesu. Dobrodziejstwa związane z wyrokiem zezwalającym przedsiębiorcy na DPO są następujące:

• orzeczenie takie nie jest wyrokiem skazującym, co oznacza, że nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego jako wyrok skazujący,
• zapłacenie przez przedsiębiorcę grzywny w tym trybie nie jest podstawą do zaistnienia recydywy karnej skarbowej, która mogłaby pociągnąć za sobą surowszą odpowiedzialność przedsiębiorcy w przyszłości.

Warunki

Przesłanki i tryb postępowania w sprawie umożliwienia sprawcy DPO reguluje kodeks karny skarbowy. Dwie kluczowe przesłanki pozwalają na rozpoczęcie procedury przygotowującej do złożenia wniosku o zgodę na DPO. Są to:

• wina sprawcy niebudząca wątpliwości,
• okoliczności popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego niebudzące wątpliwości.

Stwierdzenie istnienia tych przesłanek stanowi jednak tylko punkt wyjścia do spełnienia dalszych wymogów niezbędnych dla DPO. Zainteresowany musi też dokonać następujących czynności:

• uiścić w całości wymaganą należność publicznoprawną, jeżeli w związku z popełnionym przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności,
• uiścić kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny przewidzianej za dany czyn, a więc co najmniej 1/3 minimalnego wynagrodzenia za przestępstwo skarbowe i co najmniej 1/10 za wykroczenie skarbowe,
• wyrazić zgodę na przepadek przedmiotów pochodzących z przestępstwa lub wykroczenia (jeśli takie przedmioty istniały), a w razie niemożności złożenia takich przedmiotów uiścić ich równowartość pieniężną,
• uiścić co najmniej kwotę odpowiadającą 1/10 (za przestępstwo) lub 1/12 (za wykroczenie) minimalnego wynagrodzenia (936 zł), tytułem zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania.

Wniosek zainteresowanego

Spełnienie wskazanych wymogów pozwala na złożenie formalnego wniosku o zezwolenie na DPO z zaproponowaniem określonej kary (w praktyce wysokości grzywny), który to wniosek powoduje rozpoczęcie negocjacji w tej sprawie z finansowym organem postępowania przygotowawczego.

Wniosek taki można złożyć zarówno w formie pisma procesowego, skierowanego do organu prowadzącego dochodzenie, jak i ustnie - do protokołu, wykazując jednocześnie wykonanie wymaganych czynności. Należy zatem złożyć wraz z pisemnym wnioskiem lub do protokołu postępowania:

• dowód uiszczenia uszczuplonej należności publicznoprawnej,
• dowód uiszczenia co najmniej najniższej kary grzywny za dany czyn,
• dowód uiszczenia zryczałtowanych kosztów postępowania,
• oświadczenie o zgodzie na przepadek przedmiotów lub dowód uiszczenia kwoty odpowiadającej wartości tych przedmiotów.

Zważywszy, że w toku negocjacji organ postępowania zwykle podwyższa kwotę zaproponowaną do zapłaty tytułem grzywny, większość przedsiębiorców we wniosku o zgodę na DPO podaje jako wartość wyjściową najniższą kwotę grzywny za dany czyn, tj. minimum, które i tak zobowiązani są oni wpłacić już na wstępie. Trzeba zaznaczyć, że nawet zapłacenie tytułem kary grzywny za dany czyn w wyniku DPO kwoty odpowiadającej maksymalnej stawce grzywny jest dla sprawcy korzystne, gdyż nie uzyskuje on statusu karanego za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.

Wniosek organu

W przypadku gdy organ stwierdzi istnienie przesłanek pozytywnych, a jednocześnie brak przesłanek uniemożliwiających DPO, może złożyć do właściwego sądu - zamiast aktu oskarżenia - wniosek o wydanie zgody na dobrowolną odpowiedzialność sprawcy czynu.

W uzasadnieniu takiego wniosku organ powinien przede wszystkim wykazać, że wina podejrzanego i okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości oraz że wyrażenie w danej sprawie zgody na DPO jest wystarczające dla ochrony interesu prawno-finansowego. Niezbędne jest też podanie do wiadomości sądu obowiązków już wykonanych przez sprawcę czynu oraz sprecyzowanie rozmiarów kary uzgodnionej w toku postępowania przygotowawczego.

Wyrok sądu

Jeśli sąd uwzględni wniosek organu, orzeknie wyrokiem (bez przeprowadzania postępowania dowodowego) co do meritum, a więc co do kar i środków karnych obciążających sprawcę. Dlatego też wyrok wydany na podstawie wniosku o DPO zawiera orzeczenie o świadczeniach już uzgodnionych i uiszczonych, tj. o kwocie zasądzonej tytułem kary grzywny (nie przekracza ona sumy, która została już uiszczona przez sprawcę), a także o przepadku przedmiotów. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.