Doradca Podatnika 05/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
Autor jest aplikantem radcowskim

W przypadkach zalegania w regulowaniu zobowiązań podatkowych przez podatnika organy podatkowe mają szereg form zabezpieczenia tych należności. Jedną z nich jest zastaw skarbowy, który można ustanowić na rzeczach ruchomych i prawach majątkowych podatnika i który umożliwia urzędowi zaspokajanie swoich wierzytelności z rzeczy (praw) bez względu na to, kto nimi aktualnie dysponuje.

Zgodnie z normami Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku małżonków także na majątku wspólnym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a zwłaszcza gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.

Zabezpiecza się zobowiązania podatkowe powstające w drodze doręczenia decyzji ustalającej ich wysokość oraz zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę od tych zaległości, a także należności przypadające od płatników, inkasentów, następców prawnych oraz osób trzecich. Jednak zabezpieczenia w okolicznościach wymienionych na wstępie można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji ustalającej, określającej wysokość zobowiązania podatkowego, określającej wysokość zwrotu podatku.

Przesłanki stosowania zastawu skarbowego

Jedną z form zabezpieczenia w postępowaniu podatkowym może być ustanowienie zastawu skarbowego. Zgodnie z przepisami o.p. Skarbowi Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w drodze doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania, a także z tytułu zaległości podatkowych stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych będących własnością podatnika oraz stanowiących współwłasność łączną podatnika i jego małżonka, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 10 400 zł. Jeżeli organ podatkowy chce ustanowić zastaw na kilku rzeczach lub prawach, taką wartość musi mieć każde z tych rzeczy lub praw.


Powyższe rozwiązanie analogicznie stosuje się do należności przypadających od płatników lub inkasentów, następców prawnych oraz osób trzecich odpowiadających za zaległości podatkowe.


Czym jest zastaw skarbowy

Zastaw jest ograniczonym prawem rzeczowym obciążającym rzeczy ruchome i prawa zbywalne. Istotą zastawu jest możliwość zaspokojenia wierzytelności uprawnionego z rzeczy (prawa) obciążonej w zasadzie bez względu na to, kto i na podstawie jakiego tytułu prawnego obciążoną rzeczą lub prawem dysponuje. Zastaw skarbowy nie wiąże się z wydaniem organowi podatkowemu rzeczy obciążonej (dokumentu poświadczającego prawo zbywalne).

Do zastawu skarbowego nie stosuje się przepisów o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. W celu ustanowienia zastawu skarbowego organ podatkowy sporządza spis rzeczy ruchomych i praw majątkowych mogących być przedmiotem takiego zastawu.

Może więc zażądać od podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego oraz osoby trzeciej odpowiadającej za długi podatnika wyjawienia poprzez dokonanie spisu rzeczy i praw mogących być przedmiotem zastawu skarbowego. Spis ten jest oświadczeniem, które jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Rejestry zastawów skarbowych

Zastaw skarbowy powstaje z dniem wpisu do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Jest on skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu.

Organ podatkowy, zabezpieczając zastawem skarbowym swoje wierzytelności, ma pierwszeństwo przed wierzycielami osobistymi, chyba że dana rzecz lub prawo zostały obciążone zastawem rejestrowym lub hipoteką morską ujawnionymi w odpowiednim rejestrze. W takim wypadku zastaw wpisany wcześniej ma pierwszeństwo przed zastawem wpisanym później. Wpis zastawu skarbowego do rejestru dokonywany jest na podstawie doręczonej decyzji:

• ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego,
• określającej wysokość zobowiązania podatkowego,
• określającej wysokość odsetek za zwłokę,
• o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta,
• o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej;
• o odpowiedzialności spadkobiercy,
• określającej wysokość zwrotu podatku.

Podstawą do wpisania do rejestru zastawów może być także deklaracja składana w ramach samoobliczania podatku przez podatnika, jeżeli nie zapłacił on wykazanego w niej zobowiązania w terminie 14 dni od upływu terminu płatności. Po upływie tego terminu organ podatkowy może dokonać wpisu do rejestru zastawów. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do należności przypadających od płatników lub inkasentów.

Wykreślenia z rejestru dokonuje się w formie decyzji w sytuacji, gdy rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w chwili jego ustanowienia nie były własnością podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego oraz osoby trzeciej odpowiadającej za długi podatnika. W takim przypadku należy złożyć wniosek o wykreślenie w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności poinformowana została o ustanowieniu zastawu skarbowego na tej rzeczy lub prawie.

Zastaw skarbowy wygasa z chwilą wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, z dniem wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych albo z dniem egzekucyjnej sprzedaży przedmiotu zastawu.


Centralny Rejestr Zastawów Skarbowych

Zastaw skarbowy odnotowywany jest w rejestrach zastawów, które prowadzą poszczególni naczelnicy urzędów skarbowych. Jednocześnie Minister Finansów prowadzi też Centralny Rejestr Zastawów Skarbowych (dalej: CRZS). Zastaw skarbowy jest wpisywany do rejestru zastawów skarbowych w dniu jego ustanowienia. Przekazanie informacji z rejestrów zastawów skarbowych do CRZS następuje nie później niż następnego dnia po dokonaniu wpisu lub wykreśleniu wpisu z rejestru zastawów skarbowych.


Za wypis z rejestru pobierana jest opłata w wysokości 20 zł, w przypadku zaś wypisu z CRZS opłata ta wynosi 50 zł. Jeżeli nie wiemy lub nie jesteśmy pewni, czy dana ruchomość, prawo są obciążone prawem zastawu skarbowego lub w którym z rejestrów prowadzonych przez naczelnika urzędu skarbowego jest wpisany, wówczas zasadne jest od razu wystąpić o informację do CRZS.

Zawiera on ogół informacji na temat ustanowionych zastawów skarbowych figurujących w poszczególnych rejestrach skarbowych.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.