Doradca Podatnika 05/2007 VAT

Postanowienie Naczelnika Pomorskiego Urzędu Skarbowego z 28 września 2006 r. (VI/443-223/06/MS)

Podatnikiem obowiązanym do rozliczenia VAT dla transakcji dostawy nieruchomości, w przypadku gdy jej uprzednia sprzedaż (dokonana przez znajdującego się w upadłości) została uznana przez sąd za bezskuteczną (po wniesieniu tzw. skargi pauliańskiej), jest nabywca. To właśnie ta osoba, która uprzednio nabyła nieruchomości od upadłego, zobowiązana jest do prawidłowego określenia przedmiotu opodatkowania, a następnie prawidłowego ujęcie sprzedaży w ewidencji oraz wykazanie w deklaracji dla podatku od towarów i usług.

Podatnik (obecnie znajdujący się w upadłości) w 1999 r. dokonał opodatkowanej sprzedaży (podatek należny odprowadzono do urzędu skarbowego) wybudowanych przez siebie nieruchomości (budynków) wraz z prawem wieczystego użytkowania gruntów, na których budynki te są posadowione. Podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego związanego z wybudowaniem tych nieruchomości.

Kupujący (osoba trzecia, dalej "nabywca") nie uiścił w całości zapłaty należnej z tytułu sprzedaży. W roku 2000 sąd rejonowy ogłosił upadłość podatnika.

Ze względu na ścisłe powiązania kapitałowe i osobowe spółek biorących udział w sprzedaży przedmiotowych nieruchomości syndyk masy upadłości wniósł pozew przeciwko nabywcy tych nieruchomości (tzw. skargę pauliańską) - opierając się na art. 527 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Sąd okręgowy uznał obie umowy sprzedaży za bezskuteczne w stosunku do wierzyciela.

Następujące po wyroku apelacja oraz kasacja zostały oddalone przez właściwe sądy. Wyrok sądu okręgowego umożliwia syndykowi przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości znajdujących się w majątku nabywcy (osoby trzeciej), który jest jednocześnie zobowiązany do zaniechania wszelkich działań utrudniających jej dokonanie.

W celu realizacji prawa przysługującego na podstawie wydanego wyroku syndyk zamierza sprzedać nieruchomości (budynki) wraz z prawem wieczystego użytkowania gruntów, na których budynki te są posadowione. Prawo własności nieruchomości zostanie w momencie dokonanej sprzedaży przeniesione bezpośrednio z nabywcy (osoby trzeciej) na nowego nabywcę. Uzyskana z przedmiotowej sprzedaży kwota zostanie przeznaczona na zaspokojenie wierzytelności należnych wierzycielom spółki w upadłości (podatnika).

PYTANIE PODATNIKA

Czy transakcja dostawy nieruchomości, w przypadku gdy jej uprzednia sprzedaż (dokonana przez znajdującego się w upadłości) została uznana przez sąd za bezskuteczną (po wniesieniu tzw. skargi pauliańskiej), powinna zostać ujęta przez podatnika w ewidencji oraz deklaracji dla VAT jako zwolniona?

ODPOWIEDŹ URZĘDU

Zgodnie z art. 527 § 1 kodeksu cywilnego, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.


Należy zatem zauważyć, iż bezskuteczność czynności została orzeczona na gruncie prawa cywilnego i jest ona (jak zaznaczył sam podatnik) odniesiona wyłącznie w stosunku do wierzyciela. Jednocześnie prawo własności nieruchomości w dalszym ciągu należy do nabywcy (osoby trzeciej) i konsekwencją prowadzonego przez syndyka postępowania będzie przeniesienie prawa własności tych nieruchomości z tego podmiotu na nowego nabywcę.

Mając na uwadze fakt, iż opodatkowaniu VAT podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT), przez które rozumie się odpowiednio: przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT) oraz każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów (art. 8 ust. 1 ustawy o VAT), to należy stwierdzić, że czynności tych na gruncie przepisów ustawy o VAT dokona nabywca i to na nim będzie spoczywał obowiązek podatkowy związany z przedmiotową sprzedażą (nie zaś na podatniku).

---