Doradca Podatnika 06/2007 Prawo pracy

Ewa Paczkowska
Autorka jest specjalistką
w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Problematyka ochrony pracy stanowiła zawsze przedmiot szczególnej uwagi organów wspólnoty europejskiej. Wydały one ponad sto różnego rodzaju aktów prawnych, w tym zwłaszcza dyrektyw, które dotyczyły uregulowania tej materii. Najistotniejszym aktem z tego zakresu jest dyrektywa 89/391/EWG, regulująca w sposób bardzo ogólny kwestię ochrony życia i zdrowia pracowników. Dyrektywa ta nałożyła na pracodawców obowiązek informowania pracowników o zagrożeniach związanych z procesem pracy oraz obowiązek konsultowania z pracownikami spraw z zakresu bhp. Implementacja tych przepisów na grunt polskiego prawa pracy została dokonana bezpośrednio do kodeksu pracy.

Obowiązek informacyjno-konsultacyjny

Obowiązek informowania, jak i konsultacji z pracownikami ciąży na każdym pracodawcy, bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników oraz rodzaj i charakter prowadzonej działalności.


Na pracodawcach zatrudniających więcej niż 250 pracowników spoczywa dodatkowy obowiązek - powołania komisji bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: komisja bhp). Zgodnie z treścią art. 23712 § 1 k.p. komisja ma być organem doradczym i opiniodawczym. W jej skład wchodzą w równej liczbie przedstawiciele pracodawcy oraz przedstawiciele pracowników.

Pracownicy i ich przedstawiciele

Art. 226 pkt 2 k.p. mówi, że pracodawca informuje pracowników, nie wspominając o przedstawicielstwie pracowniczym. Nie wydaje się jednak, by możliwość udziału w procesie informacji przedstawicielstwa pracowniczego została całkowicie wyłączona. Zgodnie z art. 104 § 2 k.p. u pracodawców zatrudniających 20 i więcej pracowników, nieobjętych postanowieniami układu zbiorowego pracy, istnieje obowiązek wprowadzenia regulaminu pracy.


Z takiego sformułowania przepisu wynika, że sposób informowania może zostać dowolnie określony w regulaminie pracy lub w układzie zbiorowym.

Wydaje się, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby informacja była przekazywana za pośrednictwem przedstawicielstwa pracowników (do realizacji tego obowiązku można wykorzystać np. przedstawicieli pracowników z komisji bhp u pracodawców, którzy zatrudniają więcej niż 250 pracowników), którzy następnie przekazywaliby informacje pozostałym pracownikom.

Za podmioty uprawnione do przeprowadzania konsultacji art. 23711a § 1 k.p. uważa pracowników lub ich przedstawicieli. W praktyce zgłoszono pewne wątpliwości dotyczące trybu i mechanizmu przeprowadzania konsultacji ze wszystkimi pracownikami. Wydaje się, że procedura taka może mieć miejsce u pracodawców, którzy nie zatrudniają dużej liczby pracowników. W większych zakładach pracy prowadzenie konsultacji z całą jego załogą może być utrudnione z przyczyn technicznych.

Komisja bhp

Pracodawcy zatrudniający więcej niż 250 pracowników mają obowiązek powołania komisji bhp. Wydaje się, że ustalenie tego obowiązku ma na celu m.in. usprawnienie kontaktowania się z pracownikami w sprawach z zakresu bhp właśnie u większych pracodawców. Trudno sobie wyobrazić, by kierowano się tym, że powyżej pewnej liczby zatrudnionych pracowników poziom zagrożeń zawodowych w zakładzie pracy jest wyższy. Jest to w głównej mierze uwarunkowane rodzajem prowadzonej działalności.


Jak już wspomniano, w skład komisji wchodzą w równej liczbie przedstawiciele pracodawcy oraz przedstawiciele pracowników. Wynika z tego, że na liczbę osób wchodzących w skład przedstawicielstwa pracowniczego ma wpływ pracodawca, gdyż to od jego decyzji będzie zależała liczebność przedstawicieli pracodawcy.

Art. 23712 § 1 k.p. mówi, że w skład przedstawicielstwa po stornie pracodawcy wchodzą pracownicy służby bhp i lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Ilość osób wchodzących w skład służby bhp jest natomiast uzależniona od liczby pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy. Z brzmienia art. 23712 § 1 k.p. wynika, że w skład komisji wchodzą wszyscy pracownicy służby bhp działający u danego pracodawcy. Nie ma przeszkód, aby obok wymienionych wyżej podmiotów w składzie komisji po stronie pracodawcy znalazły się dodatkowe osoby.

Omawiany przepis nie zamyka składu tylko do pracowników służby bhp i lekarza. Pracodawca musi jednak pamiętać o tym, że zwiększając liczbę członków po swojej stronie, odpowiedniemu zwiększeniu ulegnie także liczba członków strony pracowniczej. Art. 23713a k.p. wskazuje sposób wyboru przedstawicieli pracowników. Wyboru tego dokonują zakładowe organizacje związkowe, a jeżeli u pracodawcy takie organizacje nie działają - wyboru dokonują pracownicy w trybie przyjętym w zakładzie pracy.

Z uwagi na specyfikę zagadnień, którymi zajmuje się komisja, osoby dokonujące wyboru przedstawicieli po stronie pracowniczej powinny zwrócić uwagę na kwalifikacje kandydatów, ich doświadczenie oraz na obowiązki, jakie do tej pory wykonywali w zakładzie pracy (np. byli pracownikami służby bhp).


Istnieje także możliwość powołania przedstawicielstwa pracowniczego u pracodawców, u których nie ma obowiązku utworzenia komisji bhp. Przepisy rozdziału XI działu X kodeksu pracy mówią, że podmiotami uprawnionymi do udziału w procedurze konsultacyjnej są pracownicy lub ich przedstawiciele, a w momencie istnienia u pracodawcy komisji bhp, zadania przedstawicielstwa pracowniczego mogą zostać powierzone przedstawicielstwu pracowniczemu wchodzącemu w skład komisji.

Przedstawicielstwo pracownicze może zostać utworzone u każdego pracodawcy, bez względu na liczbę zatrudnionych u niego pracowników. Podobnie jak przy komisji bhp, jeżeli u danego pracodawcy działają związki zawodowe, to one dokonują wyboru przedstawicieli pracowników. Gdy związków zawodowych nie ma, wyboru dokonują pracownicy w trybie przyjętym u danego pracodawcy (art. 23713a k.p.).

Związki zawodowe powinny uzgodnić między sobą liczebność przedstawicielstwa oraz dokonać wyboru jego członków. Wydaje się, że celem tej regulacji jest utworzenie jednego przedstawicielstwa pracowniczego do konsultowania spraw w zakresie bhp. Odmienne rozumienie tej kwestii doprowadziłoby do wniosku, że każda z działających organizacji może powołać swoje przedstawicielstwo pracownicze.

Kolejną kwestią budzącą wątpliwości na tle istniejących przepisów jest to, kto i kiedy podejmuje decyzje o powołaniu przedstawicielstwa pracowniczego. Brak uregulowania tej sprawy w przepisach może doprowadzić do sporu między pracodawcą, związkami zawodowymi oraz ogółem pracowników.

O czym informuje pracodawca

Polski ustawodawca, określając treść obowiązku informacyjnego posługuje się wyrażeniem "ryzyko zawodowe". Pracodawca ma obowiązek informować pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną przez nich pracą. Art. 226 pkt 2 k.p. określa, że obowiązek pracodawcy w tym zakresie polega na informowaniu zarówno o ryzyku zawodowym, ale także informowaniu o zasadach ochrony przed tym ryzykiem.


Warto tu podkreślić, że stopień zagrożeń zawodowych, skutki, jakie mogą one za sobą pociągnąć, oraz czas, w którym one nastąpią, mogą być bardzo różne i przejawiać się w potencjalnych wypadkach przy pracy, możliwości zachorowania na chorobę zawodową lub wystąpić w innych formach, wyrażających się w ujemnym wpływie na organizm pracownika.

Dla zapewnienia właściwej treści informacji przekazywanej pracownikom niezbędne jest dokonywanie prawidłowej oceny i dokumentacji ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą, na co wskazuje treść art. 226 pkt 1 k.p.

Co konsultuje pracodawca

Zgodnie z brzmieniem § 1 art. 23711a k.p., na treść konsultacji składają się wszystkie działania pracodawcy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. Takie ujęcie przedmiotu konsultacji w sprawach bhp powoduje, że jego zakres jest praktycznie nieograniczony, co może tworzyć problemy w realizacji obowiązku konsultacji przez pracodawcę.

Ponieważ wymieniona przykładowo w art. 23711a § 1 k.p. tematyka konsultacji należy do zakresu obowiązków pracodawcy, należy uznać, że konsultacja z pracownikami powinna wyprzedzać podjęcie przez pracodawcę decyzji w tych sprawach. Należy także mieć na uwadze zakres zadań, jakie zostały powierzone komisji bhp. Z art. 23713 § 1 k.p. wynika, że do zadań komisji bhp należy:

• dokonywanie przeglądu warunków pracy;
• dokonywanie okresowej oceny stany bhp;
• opiniowanie podejmowanych przez pracodawcę środków zapobiegających wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym;
• formułowanie wniosków dotyczących poprawy warunków pracy;
• współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bhp.

Wskazane wyżej zadania komisji bhp oraz wnioski i spostrzeżenia, jakie powstaną w trakcie jej prac, mogą, a w zasadzie powinny stać się przedmiotem konsultacji prowadzonej w jej ramach.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.