Doradca Podatnika 06/2007 Prawo pracy

Sebastian Papaj
Autor jest specjalistą do spraw prawa pracy
w kancelarii adwokackiej "Next"

30 listopada 2006 r. weszła w życie nowelizacja kodeksu pracy wprowadzająca przepisy regulujące zasady ustalania wymiaru proporcjonalnego urlopu wypoczynkowego. Jednocześnie ustawa nowelizująca zagwarantowała pracownikom 52 dni w roku wolne od pracy, co oznacza odejście od dotychczasowej zasady odpracowywania w sobotę jednego z dni świątecznych, jeżeli w tygodniu wypadały dwa święta w inne dni niż niedziela. Przy tej okazji warto przypomnieć zasady udzielania urlopów wypoczynkowych przewidziane w kodeksie pracy.

Urlop wypoczynkowy jest gwarantowanym przez Konstytucję RP, a skonkretyzowanym w kodeksie pracy, szczególnym uprawnieniem pracownika opisanym jako coroczny, płatny, nieprzerwany okres ustawowego zwolnienia od obowiązku świadczenia pracy u danego pracodawcy, przysługujący pracownikowi w celu regeneracji sił.

Wymiar urlopu określają przepisy prawa pracy, a okres jego wykorzystania ustala pracodawca w planie urlopów, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Prawo do urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi bez względu na podstawę prawną stosunku pracy.

Wymiar urlopu dla zatrudnionego w pełnym i niepełnym wymiarze czasu pracy

Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego uzależniony został od ogólnego stażu pracy pracownika i wynosi (art. 154 k.p.): l 20 dni jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, l 26 dni jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i jego wymiar, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób rozwiązania stosunku pracy. Ponadto do stażu warunkującego wymiar urlopu wlicza się okresy nauki, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 155 k.p, przy czym wymienione w tym przepisie okresy nauki nie podlegają sumowaniu.


Pracownik podejmujący zatrudnienie po raz pierwszy uzyskuje prawo do urlopu w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Natomiast z każdym następnym rokiem zatrudnienia pracownik nabywa prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych na zasadach ogólnych.

Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego na część etatu ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli w wyniku takiego obliczenia wymiar urlopu nie obejmowałby pełnych dni, to niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Tak więc urlopu wypoczynkowego należy udzielić na dni pracy pracownika, ale rozliczenie urlopu następuje wyłącznie w godzinach, zgodnie z przelicznikiem 1 dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.


Zasady udzielania

Zgodnie z art. 1542 k.p. urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Może się więc zdarzyć, że pracodawca udzieli urlopu w niedzielę, jeśli ten dzień jest dla pracownika dniem roboczym wynikającym z obowiązującego tego pracownika rozkładu czasu pracy.

Ponadto urlopu udziela się w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Przepis ten stanowi więc, iż urlop w danym dniu pracy oznacza udzielenie określonej liczby godzin wolnych od pracy, przy założeniu, że 1 dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Nie można udzielać urlopu na część dnia pracy, tzn. w wymiarze godzinowym odpowiadającym jedynie części dobowego wymiaru czasu pracy.

Jedynym wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja, kiedy pracownikowi zostanie do wykorzystania część urlopu niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy w dniu, w którym ma on być udzielony; np. pracownikowi pozostały do wykorzystania 4 godziny urlopu, a jego dobowy wymiar czasu pracy wynosi np. 6 godzin (art. 1542 § 4 k.p.). Pracownik ma prawo do corocznego urlopu, co oznacza, że po nabyciu prawa do pierwszego urlopu przysługuje mu urlop w każdym kolejnym roku kalendarzowym zatrudnienia u danego pracodawcy.

Zasadniczo urlop powinien zostać udzielony i wykorzystany przez pracownika w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Jednakże w myśl art. 168 k.p., jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu w roku kalendarzowym, w którym nabył prawo do urlopu, oraz w terminie określonym przez pracodawcę w planie urlopów obowiązującym w danym zakładzie pracy, wówczas należy mu udzielić zaległego urlopu najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego.

Urlop powinien być udzielany w danym roku kalendarzowym w całości, w nieprzerwanym okresie czasu. Wyjątkowo, zgodnie z treścią art. 162 k.p. na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. Warto podkreślić, iż pracodawca nie jest związany wnioskiem pracownika, nie ma zatem obowiązku jego uwzględnienia. Pracodawca może zgodzić się na podział urlopu po rozważeniu, czy spełnienie propozycji pracownika nie spowoduje zakłócenia normalnego toku pracy w zakładzie.

W przypadku wyrażenia przez pracodawcę zgody na podział urlopu, co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych (art. 162 k.p. zdanie drugie). Kolejnym wyjątkiem od zasady niepodzielności urlopu jest art. 167 k.p., który przewiduje możliwość odwołania pracownika z urlopu w sytuacji, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. W takim jednak wypadku pracodawca ma obowiązek pokrycia szkody poniesionej przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. Urlop wypoczynkowy jest zawsze świadczeniem płatnym.

W okresie wypoczynku pracownikowi przysługuje tzw. wynagrodzenie urlopowe, którego wysokość ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy z wyłączeniem sytuacji określonych w § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (m.in. do wynagrodzenia urlopowego nie wlicza się nagród jubileuszowych czy odpraw emerytalnych). n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.