Doradca Podatnika 06/2007 Rachunkowość

Justyna Grywińska
Autorka jest księgową z licencją MF,
doradcą podatkowym,
właścicielką Biura Księgowego

Informacje są istotne, jeżeli pominięcie ich lub zniekształcenie może wpłynąć na decyzje gospodarcze podejmowane przez użytkowników na podstawie sprawozdania finansowego. Istotność informacji zależy od kwoty pozycji lub błędu, stanowi zatem próg lub granicę, jaką muszą posiadać dane informacje, aby być użyteczne.

Ujmowanie to proces uwzględniania w bilansie lub rachunku zysków i strat pewnych pozycji spełniających definicję danego składnika i kryterium ujmowania. W § 83 założeń koncepcyjnych sporządzania i prezentacji sprawozdań finansowych do Międzynarodowych Standardów Sprawozdań Finansowych (dalej: założenia koncepcyjne MSSF) przedstawione zostały kryteria ujmowania. Pozycję spełniającą definicję składnika należy ująć, jeżeli:

• prawdopodobne jest, że jednostka osiągnie ewentualne przyszłe korzyści ekonomiczne związane z tą pozycją lub że nastąpi ich wypływ z jednostki oraz
• pozycja ta posiada cenę nabycia lub koszt wytworzenia lub też wartość, którą można wiarygodnie ustalić.

Aby móc ocenić, czy dana pozycja spełnia opisane powyżej kryteria i może być ujęta w sprawozdaniu finansowym należy zwrócić uwagę na pojęcie istotności oraz wzajemnej zależności. Ważna jest również wzajemna zależność pomiędzy poszczególnymi składnikami. Pozycja spełniająca wymogi definicji i kryteria ujmowania danego składnika dla aktywów, automatycznie może wymagać ujęcia innego składnika, np. przychodów lub zobowiązań. Pierwsze kryterium, czyli prawdopodobieństwo osiągnięcia przyszłych korzyści wiąże się z niepewnością charakteryzującą obecne czasy.

Przypływ przyszłych korzyści ekonomicznych przeprowadza się na podstawie danych dostępnych w momencie sporządzania sprawozdania finansowego. Jeżeli ściągnięcie należności przez jednostkę jest prawdopodobne, to należy ująć taką należność w aktywach. Jednakże obecnie często spotykamy trudność w ściągnięciu całej należności, wówczas w rachunku zysków i strat ujmuje się koszty odpowiadające przewidywanemu zmniejszeniu korzyści ekonomicznych. Mamy tutaj do czynienia ze współzależnością poszczególnych składników, o której była mowa powyżej.

Drugim kryterium jest wiarygodność wyceny, czy posiada taka pozycja ujęta w sprawozdaniu finansowym cenę nabycia, koszt wytworzenia lub też wartość, którą można wiarygodnie ustalić. Wartość tę należy ustalić zgodnie z zasadami zawartymi w § 31-38 założeń koncepcyjnych MSSF, czyli wiarygodnie, to znaczy gdy informacje nie zawierają istotnych błędów, są bezstronne, kompletne oraz gdy wiernie odzwierciedlają stan faktyczny.

Czasami cena nabycia, koszt wytworzenia lub wartość muszą być szacowane, jest to podstawowy element procesu sporządzania sprawozdania finansowego i nie może w jakikolwiek sposób podważać wiarygodności takiego sprawozdania.


Ujmowanie poszczególnych składników sprawozdania

Ujmowanie aktywów - składnik aktywów jest ujmowany w bilansie, jeżeli prawdopodobne jest, że jednostka osiągnie z jego tytułu przyszłe korzyści ekonomiczne oraz że dany składnik posiada cenę nabycia, koszt wytworzenia lub wartość, którą można wiarygodnie ustalić.

Składnik aktywów nie zostanie ujęty w bilansie, gdy poniesiono wydatki, a mimo to wiadomo, iż jednostka nie osiągnie korzyści ekonomicznych po upływie bieżącego okresu sprawozdawczego. Ujmowanie zobowiązań - zobowiązanie ujmuje się w bilansie, jeżeli prawdopodobne jest, że dojdzie do wypływu zasobów zawierających korzyści ekonomiczne na skutek uregulowania przez jednostkę obecnego obowiązku, a kwotę zobowiązania da się wiarygodnie ustalić.

Ujmowanie przychodów - przychody ujmuje się w rachunku zysków i strat, jeżeli nastąpiło zwiększenie przyszłych korzyści ekonomicznych w związku ze zwiększeniem składnika aktywów lub zmniejszeniem zobowiązań, których wielkość można wiarygodnie ustalić. W istocie oznacza to ujęcie przychodów przy jednoczesnym zwiększeniu stanu aktywów lub zmniejszeniu stanu zobowiązań.

Ujmowanie kosztów - koszty ujmuje się w rachunku zysków i strat, jeżeli nastąpiło zmniejszenie przyszłych korzyści ekonomicznych w związku ze zmniejszeniem aktywów lub zwiększeniem zobowiązań, których wielkość można wiarygodnie ustalić. W istocie oznacza to ujęcie kosztów przy jednoczesnym zwiększeniu stanu zobowiązań lub zmniejszeniu stanu aktywów.


Jest to zasada współmierności przychodów i kosztów, która zakłada jednoczesne ujmowanie lub łączne przychodów i kosztów dotyczących tej samej transakcji i bezpośrednio z nią związanych. Jeżeli korzyści ekonomiczne będą osiągane przez kilka okresów, a związek ich z przychodami określony tylko pośrednio, to koszty zwane amortyzacją zostaną ujęte drogą systematycznego rozłożenia w czasie.

Koszty ujmuje się w rachunku zysków i strat, również gdy zaciągnięto zobowiązanie i nie ujęto składnika aktywów, z sytuacją mamy do czynienia przy zobowiązaniu z tytułu napraw gwarancyjnych. Jeżeli pozycja posiada cechy danego składnika sprawozdania finansowego, ale nie spełnia kryteriów ujmowania, może zostać ujęta w informacji dodatkowej, materiałach objaśniających lub zestawieniach uzupełniających.

Z takim przypadkiem mamy do czynienia wtedy, gdy informacje na temat tej pozycji przydatne są dla użytkowników sprawozdania finansowego przy ocenie sytuacji finansowej, wyników działania i zmian sytuacji finansowej jednostki gospodarczej.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.