Doradca Podatnika 07/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Jestem przedsiębiorcą zajmującym się zawodowo handlem używanymi samochodami. W styczniu tego roku nabyłem samochód, który następnie został zabrany przez policję - wydałem go dobrowolnie. Czy policja ma uprawnienia do zatrzymywania bez postanowienia sądu rzeczy stanowiących moją własność oraz czy i ewentualnie jakie środki zaskarżenia przysługują mi w takiej sytuacji?

Na podstawie Pańskiego pytania przyjąć należy, iż policja dokonała zatrzymania Pana auta. Zatrzymanie tego rodzaju w określonych warunkach jest prawnie możliwe. Z pytania wynika ponadto, że zatrzymany samochód wydany został przez Pana dobrowolnie.

Wydanie rzeczy policji

Kwestia dobrowolności wydania jest o tyle ważna, że normy kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.) przewidują różne rygory w przypadku zatrzymania rzeczy w wyniku ich dobrowolnego oddania i w przypadku oddania dokonanego pod przymusem.

Jeżeli zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie nastąpiło bez uprzedniego polecenia sądu lub prokuratora, a w ciągu siedmiu dni od dnia czynności nie została ona zatwierdzona, organ dokonujący zatrzymania (tu: policja) jest, co do zasady, zobowiązany niezwłocznie zwrócić zatrzymane rzeczy osobie uprawnionej (art. 230 k.p.k.).

Powyższe oznacza, że gdy czynność zatrzymania dokonana przez policję, a niezatwierdzona przez uprawniony do tego organ (prokuraturę lub sąd) oraz niedokonywana na jego polecenie, nie zostanie zatwierdzona w ciągu siedmiu dni, to ulega upadkowi, co powoduje bezwzględny obowiązek zwrócenia zatrzymanych rzeczy osobie, której zostały zabrane.

Obowiązek taki nie będzie jednak ciążył na organie, jeżeli zatrzymana ruchomość została wydana dobrowolnie. Ponieważ wydał Pan samochód dobrowolnie, to w celu uniknięcia konsekwencji prawnych w postaci braku obowiązku wydania zatrzymanych rzeczy przez organ dokonujący zatrzymania (mimo braku polecenia prokuratury lub sądu) należy złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie postanowienia sądu lub prokuratora o zatwierdzeniu zatrzymania.

Jeżeli pomimo złożenia takiego wniosku właściwy organ we wskazanym terminie nie wyda postanowienia o zatwierdzeniu i nie doręczy go w terminie 14 dni od dnia zatrzymania, wówczas zatrzymanie jako czynność upadnie, a organ, który dokonał zatrzymania, będzie zobowiązany do zwrotu zatrzymanych rzeczy osobie, która je wcześniej wydała.


Opisywane czynności przeprowadzać będzie prokuratura w postępowaniu przygotowawczym, chyba że ustawa stanowi inaczej, sąd zaś w postępowaniu sądowym.

Procedura zatrzymania rzeczy

Z czynności zatrzymania sporządza się, co do zasady, protokół oraz obowiązkowo spis zatrzymanych rzeczy i ich opis. Protokół zatrzymania rzeczy powinien zawierać, oprócz obligatoryjnych elementów typowego protokołu, dodatkowo również oznaczenie sprawy, z którą ma związek zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie, oraz podanie dokładnej godziny rozpoczęcia i zakończenia czynności, dokładną listę zatrzymanych rzeczy i w miarę potrzeby ich opis, a nadto wskazanie polecenia sądu lub prokuratora.

 Jeżeli polecenie nie zostało uprzednio wydane, zamieszcza się w protokole wzmiankę o poinformowaniu osoby, u której czynność przeprowadzono, że na jej wniosek otrzyma postanowienie w sprawie zatwierdzenia czynności.


Podmiot dokonujący zatrzymania nie powinien zatem tego czynić bez jakichkolwiek przesłanek. Przesłanki takie, oprócz powyżej wskazanych, określa również art. 217 k.p.k., zgodnie z którym zatrzymane mogą być w szczególności rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie lub podlegające zajęciu w celu zabezpieczenia kar majątkowych, środków karnych o charakterze majątkowym albo roszczeń o naprawienie szkody. Rzeczy podlegające zatrzymaniu należy wydać na żądanie sądu lub prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki - także na żądanie policji lub innego uprawnionego organu.

Właściciela (posiadacza) rzeczy podlegających zatrzymaniu wzywa się do wydania ich dobrowolnie. Powinien on zostać pouczony, iż w razie odmowy dobrowolnego wydania rzeczy może ona zostać mu odebrana. Przedmioty wydane po dokonaniu oględzin, sporządzeniu spisu i opisu powinny być przez funkcjonariusza dokonującego zatrzymania zabrane albo oddane na przechowanie osobie godnej zaufania, z zaznaczeniem obowiązku przedstawienia ich na każde żądanie organu prowadzącego postępowanie.

Zatrzymane rzeczy powinny być również niezwłocznie zwrócone po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego.


Z powyższych norm należy wyprowadzić ogólną dyrektywę nakazującą dokonywanie stałej kontroli nad rzeczami, które zostały zatrzymane w postępowaniu karnym. Podsumowując, należy stwierdzić, że podstawowymi środkami zaradczymi w przypadku dokonania zatrzymania przez policję są przede wszystkim wniosek o doręczenie zatwierdzenia zatrzymania oraz zażalenie na postanowienie o zatrzymaniu.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.