Doradca Podatnika 07/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Małgorzata Sobońska
adwokat,
partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy,
spółka doradztwa podatkowego

Kto w świetle nowych przepisów podatkowych odpowiada za zaniżenie lub nieujawnienie podstawy opodatkowania?

Wraz ze zmianami w przepisach Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.), które weszły w życie 1 stycznia 2007 r., wprowadzono zasadę, iż w przypadku zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika (przedsiębiorcę) podstawy opodatkowania, podmiotem odpowiedzialnym za to uchybienie jest wyłącznie płatnik, nawet jeśli przewinienie nastąpiło z winy podatnika.

Zasada ta dotyczy sytuacji, gdy płatnik był zobowiązany do poboru i odprowadzenia na rachunek właściwego urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych m.in. z tytułu stosunku pracy lub pracy nakładczej, członkostwa w zarządzie, radzie nadzorczej, komisji lub innym organie stanowiącym osoby prawnej, z tytułu kontraktów menedżerskich, ze stosunku służbowego, spółdzielczego stosunku pracy, z działalności wykonywanej osobiście oraz z praw majątkowych (m.in. z praw autorskich i pokrewnych).

Nowa regulacja całkowicie wyeliminowała dotychczasową odpowiedzialność podatnika w tym zakresie i ma istotne znaczenie dla przedsiębiorców występujących w roli płatników zobowiązanych do wyręczania podatników w rozliczaniu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ta rewolucyjna zmiana regulacji wydaje się logiczna i pożądana. Jej skutkiem powinno być ograniczenie tzw. szarej strefy w zatrudnieniu.

Taki też był cel zakładany przez autorów tej poprawki opisany w uzasadnieniu rządowym do zmian proponowanych do Ordynacji. Dotychczasowe przepisy o.p. nieprecyzyjnie regulowały omawianą kwestię. Artykuł 30 § 1 o.p. przewidywał odpowiedzialność płatnika z tytułu niepobrania podatku. Odpowiedzialność ta obciążała jednak również podatnika w sytuacji, gdy podatek został pobrany, lecz niewpłacony na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Płatnik mógł jednak całkowicie uniknąć odpowiedzialności wtedy, gdy winę za niepobranie podatku ponosił podatnik (art. 30 § 5 o.p.).

W takich przypadkach organ podatkowy wydawał decyzję o odpowiedzialności podatnika. Obecnie zgodnie z art. 26a znowelizowanej Ordynacji, odpowiedzialność podatnika w takich przypadkach została całkowicie wyłączona, ale tylko w odniesieniu do czynności wymienionych w tym przepisie, czyli zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania i do wysokości zaliczek, do których poboru płatnik jest zobowiązany.

Skutki tej nowelizacji przepisów będą odczuwalne przede wszystkim dla szeregowych pracowników, z których znaczna większość, zatrudniona na podstawie umowy o pracę, nie ma świadomości, czy pracodawca rozlicza potrącane z ich wynagrodzeń zaliczki na podatek dochodowy w prawidłowej wysokości, ani też czy potrącone zaliczki rzeczywiście trafiają na rachunek urzędu skarbowego. W związku z tym nieuzasadnione jest pociąganie tych pracowników do odpowiedzialności finansowej lub karnej skarbowej.

W rzeczywistości sytuacje, w których mogłoby dojść do nieodprowadzenia zaliczki przez płatnika z ewidentnej winy podatnika, należą do niezwykle rzadkich. Jedyny przypadek, w którym możemy mieć do czynienia z taką sytuacją, to działanie płatnika i podatnika w porozumieniu. Takie zdarzenia mogły mieć miejsce w obrębie szarej strefy, kiedy to pracownicy, chcąc w ogóle otrzymywać jakiekolwiek wynagrodzenie za swoją pracę, byli zmuszani do tolerowania nieuczciwych zachowań swoich pracodawców.

Wydaje się, że dzięki nowemu przepisowi o.p. istnieje szansa na zmniejszenie skali tego negatywnego zjawiska. Przede wszystkim obciążenie płatników odpowiedzialnością o charakterze wyłącznym zdyscyplinuje ich do większej ostrożności w rozliczeniach z fiskusem. Wprowadzenie tego przepisu położy kres rozważaniom, czy sam podatnik wiedział o nieuczciwym postępowaniu płatnika, czy nie. W świetle dotychczas obowiązujących przepisów podatkowych, płatnik mógł w praktyce przerzucić całą finansową odpowiedzialność na podatnika, jeśli tylko udało mu się dowieść, iż podatnik wiedział o zaniżaniu bądź nieodprowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy należnych od jego wynagrodzenia. Wykazanie winy podatnika nie było dla płatnika zbyt trudne, ponieważ mogła mieć ona również charakter nieumyślny, a takim działaniem było np. niedbalstwo podatnika, który nie wykazywał zainteresowania kwestią rozliczenia swojego podatku, co miało miejsce w większości przypadków.

Takie stawianie sprawy stwarzało warunki do bezkarnego wykorzystywania pracowników przez nieuczciwych pracodawców, bowiem niepobranie podatku przez płatnika nie uchylało obowiązku podatkowego podatnika, zaś odpowiedzialność podatnika uchylała w całości odpowiedzialność płatnika. Należy oczekiwać, że nowy przepis - przez to, że jest tak rygorystyczny dla płatników - w znacznej mierze spełni swoją rolę i wyeliminuje bezkarność nieuczciwych pracodawców. Pytanie tylko - czy wszystkich?

Nowa regulacja na pewno natomiast pozwoli spać spokojniej pracownikom i zleceniobiorcom. n Podstawa prawna u art. 26a, art. 30 § 1 i § 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

(j.t. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.)

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.