Doradca Podatnika 08/2007 Obrót gospodarczy

Rafał Golat
radca prawny
w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Nasza firma podpisała z firmą informatyczną umowę o dzieło na opracowanie twórczej, elektronicznej bazy danych o produktach. W umowie zawarto klauzulę, iż firma informatyczna przenosi na nas majątkowe prawo autorskie do rozporządzania bazą danych w zakresie jej utrwalania, zwielokrotniania, wprowadzania do internetu i do obrotu oraz najmu jej egzemplarzy.

Po kilku miesiącach od przekazania nam bazy (datę przekazania uznano za moment przejścia na naszą firmę majątkowego prawa autorskiego do rozporządzania bazą) postanowiliśmy wykorzystać utwór dla własnych celów - poprzez wprowadzenie jej do komputerów w dziale marketingu. Firma informatyczna zgłosiła protest, twierdząc, iż nasza firma nie jest do takich działań uprawniona, zapowiadając, w razie realizacji tego zamiaru, wystąpienie z powództwem o naruszenie przysługujących jej majątkowych praw autorskich do bazy danych. Czy te zastrzeżenia są uzasadnione?

Zapis umowy między przedsiębiorcami, mówiący o przejściu na jednego z nich majątkowego prawa autorskiego do rozporządzania twórczą bazą danych na określonych umownie polach eksploatacji jest mało korzystny dla nabywcy. Należy pamiętać, co często w praktyce jest pomijane, że ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: ustawa) kreuje (w art. 17) nie jedno, ale trzy majątkowe prawa autorskie, tzn. prawo do:

• korzystania z utworu,
• rozporządzania utworem,
• wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Z brzmienia umowy wynika, że jej zakres przedmiotowy obejmuje wyraźnie tylko prawo do rozporządzania utworem.

Prawo do rozporządzania utworem oraz prawo do korzystania z niego często są ze sobą mylone. Aby uzmysłowić sobie różnicę między nimi, warto zapamiętać, iż konstrukcja ich jest bardzo zbliżona do uprawnień składających się na prawo własności w stosunku do rzeczy (art. 140 k.c.), które również polegają na rozporządzaniu rzeczą i korzystaniu z niej.

Nabycie majątkowego prawa autorskiego do rozporządzania utworem oznacza zatem jedynie to, iż nabywca uprawniony jest do dalszej odsprzedaży twórczej bazy danych (przenoszenia powyższego prawa na kolejne podmioty), względnie do innego rodzaju dyspozycji cywilnoprawnych danym utworem, np. do nieodpłatnego użyczenia jego egzemplarza innej osobie. Nie może on natomiast na tej tylko podstawie sam korzystać z twórczego dzieła w ramach jednego lub kilku pól eksploatacji, o których mowa w art. 50 ustawy, co stanowi o istocie majątkowego prawa autorskiego do korzystania z utworu.

W przypadku praw autorskich, występujących w liczbie mnogiej, mamy do czynienia z odmienną sytuacją prawną niż w przypadku prawa własności, którego zbycie odbywa się w całości, bez możliwości umownego ograniczenia zakresu przeniesienia do jednego tylko lub niektórych uprawnień, składających się na to prawo (art. 140 k.c.). Przedsiębiorca, chcąc skorzystać we własnym zakresie z bazy danych, nie może także powołać się zasadnie na art. 64 ustawy, zgodnie z którym umowa zobowiązująca do przeniesienia autorskich praw majątkowych przenosi na nabywcę, z chwilą przyjęcia utworu, prawo do wyłącznego korzystania z utworu na określonym w umowie polu eksploatacji (chyba że postanowiono w niej inaczej).

Analizowana umowa zawiera wyraźne ograniczenie jej zakresu do samego prawa do rozporządzania utworem. Kwestionowanie przez nabywcę zastrzeżeń kontrahenta jest niesłuszne. Aby zalegalizować korzystanie z bazy danych na potrzeby swojego przedsiębiorstwa, należy podpisać umowę uzupełniającą w tym zakresie (niekoniecznie musi to być umowa rozporządzająca, wystarczające jest poprzestanie na uzyskaniu odpowiedniej licencji).

Bardzo istotne jest precyzyjne zapisywanie w umowach zakresu nabywanych uprawnień w ramach prawa autorskiego, który powinien być dostosowywany nie tylko do bieżących potrzeb nabywcy lub licencjobiorcy, ale także uwzględniać ewentualne zastosowania zamawianego utworu w przyszłości.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.