Doradca Podatnika 08/2007 Obrót gospodarczy

Ponad 100 mln euro w latach 2007-2013 może zostać przeznaczone na wspieranie inicjatyw ukierunkowanych na zakładanie lokalnych systemów produkcyjnych, zwanych klastrami przemysłowymi.

Klastry przemysłowe będą mogły uzyskać wsparcie w ramach działania 5.1. Wspieranie powiązań kooperacyjnych o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Klastry przemysłowe (od ang. "cluster", grono, skupisko, w literaturze polskojęzycznej funkcjonuje również przeniesione z francuskiego pojęcie - lokalny system produkcyjny) to regionalne skupiska firm o podobnym charakterze branżowym.

Tworzą je producenci z dostawcami, odbiorcami oraz instytucje (jednostki badawczo-rozwojowe, jednostki normalizacyjne, stowarzyszenia handlowe czy instytucje finansowe). W klastrze, wielkie i małe przedsiębiorstwa osiągają znacznie więcej niż gdyby miały pracować same, dzięki sieci związanych przedsiębiorstw, dostawców, usług, instytucji akademickich oraz producentów skoncentrowanych na tym samym obszarze.

Charakterystyczną cechą klastrów przemysłowych jest to, że przedsiębiorstwa w nich skupione konkurują ze sobą, ale jednocześnie współpracują w tych obszarach, gdzie możliwe jest wyzwolenie efektów synergicznych (współpraca różnych czynników, której efekt jest większy niż suma ich oddzielnego działania), wspólnych działań (np. wspólne prace badawczo-rozwojowe). Konkurencja nie wyklucza wzajemnych, korzystnych interakcji z innymi firmami, a może stać się motorem ich rozwoju.

Efekt synergiczny klastra przemysłowego polega na: dyfuzji know-how oraz rotacji kadr i zwiększeniu produktywności w ramach klastra poprzez skupienie zasobów, otwartości na innowacje i zdolności ich absorpcji, przyciąganiu nowych zasobów i przedsiębiorstw Przykładem takiego efektu jest Dolina Krzemowa w USA, w której rozwój przemysłu technologii informatycznych przyciąga najlepszych informatyków z całego świata, sprawiając, że przedsiębiorstwa informatyczne tam zlokalizowane coraz bardziej powiększają swoją przewagę wobec konkurencji.

Doświadczenia działających od lat klastrów w USA, Niemczech, Austrii, Włoszech, potwierdzają skuteczność takich struktur. Wśród najważniejszych polskich klastrów wymieniane są: Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego "Dolina Lotnicza", Tarnowski Klaster Przemysłowy "Plastikowa Dolina SA.", Klaster Informatyczny "ICT Pomerania", Stowarzyszenie "Informatyka Podkarpacka" czy Polski Klaster Morski skupiony wokół Gdyni. Klastry stanowią o sile każdej gospodarki narodowej, regionalnej, a nawet wielkomiejskiej. Mamy trzy rodzaje klastrów przemysłowych:

• klaster sieciowy - składa się z sieci małych firm w tym samym lub podobnym sektorze produkcji, charakteryzujących się możliwością szybkiej adaptacji do zmieniającego się rynku i zróżnicowanych wymagań poprzez współpracę i używanie nowych technologii; brak tu jednego centralnego punktu, wokół którego skupiają się przedsiębiorstwa,
• klaster typu koncentrycznego - charakteryzuje się istnieniem wielkich firm, wokół których zakotwiczona jest sieć dostawców (towarów i usług). Mniejsze firmy są związane z firmą dominującą poprzez łańcuch dostaw;
• klaster instytucjonalny - jest zdominowany przez publiczne lub niedochodowe jednostki, takie jak: laboratoria badawczo-rozwojowe, uniwersytety, systemy obronne lub administracja publiczna. Duże instytucje przyciągają grono dostawców nastawionych na zaspokajanie ich potrzeb.
  

(oprac. na podstawie informacji Ministerstwa Gospodarki)