Doradca Podatnika 08/2007 Podatek dochodowy

Tomasz Kosieradzki
prawnik w Strategii Horwath Sp. z o.o.

W którym momencie mogę uznać za koszty uzyskania przychodu odpisy aktualizacyjne należności? Zasadniczo nie uznaje się odpisów aktualizujących za koszty uzyskania przychodów. Wyjątkiem są odpisy aktualizujące wartość należności, określone w ustawie o rachunkowości, od tej części należności, która była uprzednio zaliczona do przychodów należnych, a ich nieściągalność została uprawdopodobniona. Ustawa o rachunkowości przewiduje konieczność dokonywania odpisów aktualizujących w przypadku, gdy należności:

• pochodzą od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości,
• pochodzą od dłużników w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego,
• pochodzą od dłużników kwestionujących wysokość należności, z których zapłatą dłużnik zalega, a według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna,
• stanowiących równowartość kwot podwyższających należności, w stosunku do których uprzednio dokonano odpisu aktualizującego - w wysokości tych kwot, do czasu ich otrzymania lub odpisania,
• przeterminowanych lub nieprzeterminowanych o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców.

Aby odpis aktualizacyjny mógł być kosztem uzyskania przychodu, podatnik musi uprawdopodobnić jego nieściągalność. Nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną w szczególności w przypadku:

• śmierci dłużnika, jego wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, postawienia w stan likwidacji lub ogłoszenia jego upadłości obejmującej likwidację majątku,
• gdy wszczęto postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu prawa upadłościowego i naprawczego lub na wniosek dłużnika zostało wszczęte postępowanie ugodowe w rozumieniu przepisów o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków,
• gdy wierzytelność została potwierdzona orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego,
• gdy wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego.

Tak więc, w przypadku gdy odpis aktualizujący należności uznany za przychód należny dokonany został na podstawie ustawy o rachunkowości, a ponadto uprawdopodobniono nieściągalność należności na podstawie ustawy o CIT, może on stanowić koszt uzyskania przychodu. Sam moment, w którym podatnikowi przysługuje prawo do odpisu aktualizującego, nie ma uregulowań w ustawie podatkowej.

Organy skarbowe stoją na stanowisku, że terminem tym jest miesiąc, w którym nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona. Podatnik ma możliwość samodzielnego modyfikowania i uzasadniania tych przyczyn w zależności od okoliczności i posiadanej wiedzy. Jeżeli na podstawie zebranych materiałów (notatek, protokołów, korespondencji) podatnik jest w stanie uzasadnić moment uprawdopodobnienia nieściągalności jako późniejszy, mimo iż wcześniej wystąpiły okoliczności przewidziane ustawą, ma on prawo do dokonania odpisu w okresie późniejszym.

W przypadku gdy podatnik odzyska od dłużnika całość lub część wierzytelności pokrytej wcześniej odpisem aktualizującym, który zaliczony został uprzednio do kosztów uzyskania przychodu - równowartość tego odpisu stanowi dla podatnika przychód podlegający opodatkowaniu.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.