Doradca Podatnika 08/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Jeśli sprawa cywilna jest prosta bądź ma charakter masowy lub dotyczy przedmiotu sporu o małej wartości, sąd, co do zasady, rozpatruje ją w trybie postępowania uproszczonego. Jak sama nazwa wskazuje, jest to procedura prostsza i mniej sformalizowana w porównaniu z tradycyjnym postępowaniem. Ze względu na powszechność jej stosowania przez sądy warto poznać zasady, jakimi się rządzi.

Obok zwykłego postępowania kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) przewiduje również szereg innych postępowań odrębnych mieszczących się w ramach postępowań procesowych. Jednym z nich jest postępowanie uproszczone, które występuje obok postępowania nakazowego, upominawczego i innych, często się nawzajem zresztą przenikając. Procedura ta pociąga za sobą często doniosłe skutki procesowe zarówno dla stron, jak i dla sądu ją stosującego.

Kiedy stosuje się postępowanie uproszczone

Na początku należy wyjaśnić samą istotę postępowania uproszczonego. Stosuje się je w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych, które dotyczą roszczenia wynikającego z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys. złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty, oraz o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Tryb tego postępowania będzie miał również zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy o roszczenia wynikające z umowy o pracę. Przepisy o postępowaniu uproszczonym stosuje się także w rozpoznawanych - w postępowaniu gospodarczym i postępowaniu upominawczym - sprawach gospodarczych o roszczenia przewidziane powyżej. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji.


W postępowaniu uproszczonym zasadą jest, iż pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym należy wnosić na urzędowych formularzach.

Reguły postępowania

Postępowanie uproszczone rządzi się ściśle określonymi odrębnymi zasadami. Zasadniczo jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia. Połączenie kilku roszczeń w jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju.

W postępowaniu uproszczonym z zakresu prawa pracy dopuszczalne jest dochodzenie jednym pozwem kilku świadczeń tego samego rodzaju, wynikających z tego samego stanu faktycznego i prawnego, nawet wtedy, gdy mają różne terminy wymagalności.

W postępowaniu tym również zmiana powództwa jest niedopuszczalna. Z kolei powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli roszczenia nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

Odmiennie jednak niż w postępowaniu nakazowym strona nie musi przedstawiać wszystkich dowodów już w pozwie pod rygorem prekluzji dowodowej. Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie, odpowiedzi na pozew należy jednak zgłosić najpóźniej na pierwszym posiedzeniu przeznaczonym na rozprawę.

Późniejsze wnioski będą rozpatrywane przez sąd jedynie w przypadku, gdy strona je powołująca wykaże, iż nie mogła ich powołać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Przy czym powód może przytoczyć nowe okoliczności faktyczne i wnioski dowodowe nie później niż w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu pism pozwanego wskazanych powyżej.


Postępowanie to odmiennie reguluje również kwestie samego uzasadnienia zapadłego w jego trybie wyroku oraz wniesienia ewentualnej apelacji. W postępowaniu tym, odmiennie niż w postępowaniu zwykłym, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona może zgłosić również do protokołu bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.

Strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok, może też po jego ogłoszeniu w oświadczeniu złożonym do protokołu zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W razie zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji przez wszystkich uprawnionych wyrok staje się prawomocny. Dodatkowo strona może również zrzec się doręczenia uzasadnienia.

W takim wypadku termin do wniesienia apelacji dla tej strony biec będzie od dnia ogłoszenia wyroku.

Postępowanie odwoławcze

Postępowanie to zawęża krąg podstaw, na których oparta może być ewentualna apelacja. Można ją oprzeć jedynie na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i (lub) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

Po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne. Skarżący po wniesieniu apelacji może jednak zarówno zmienić zarzuty apelacyjne, jak i przedstawić nowe zarzuty. Wprawdzie kodeks postępowania cywilnego zagadnienia tego wprost nie reguluje, niemniej za powyższym przemawia przede wszystkim wprowadzenie art. 5059 k.p.c.

Wynika z niego, że w postępowaniu cywilnym zasadą jest dopuszczalność przedstawiania nowych zarzutów, tj. twierdzeń skarżącego o określonej wadliwości zaskarżonego wyroku po upływie terminu do wniesienia apelacji (zob. wyrok SN z 18 czerwca 2004 r., sygn. akt II CK 358/03).

Sama apelacja może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, chyba że wnoszący apelację zażąda przeprowadzenia rozprawy, przy czym zasadniczo sąd drugiej instancji nie będzie przeprowadzać postępowania dowodowego z wyjątkiem dowodu z dokumentu.

Warto również zwrócić uwagę, iż w postępowaniu tym sąd drugiej instancji może oddalić apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania albo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu jedynie wyrok uchylający zaskarżony wyrok i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie wyroku sporządza się także na wniosek strony zgłoszony w terminie tygodniowym od dnia jego ogłoszenia lub doręczenia wyroku stronie, jeżeli nie był ogłoszony.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.