Doradca Podatnika 09/2007 Obrót gospodarczy

Rafał Golat
radca prawny
w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Jeden z moich kontrahentów, który nie zapłacił mi za wykonaną usługę, zaproponował, abym zwolnił go z długu w zamian za spełnienie innego świadczenia albo że jego dług spłaci kto inny. Co jest dla mnie bardziej korzystne?

Zwolnienie z długu to dobrowolna rezygnacja wierzyciela ze świadczenia należnego mu od dłużnika. Zobowiązanie wygasa, jeżeli wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje (art. 508 k.c.).

Zwolnienie z długu jest umową, która może być sporządzona w każdej formie, nawet w sposób dorozumiany. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy zwolnienie zostało dokonane z odroczeniem w czasie, czyli ze skutecznością od określonego momentu w przyszłości, a jednocześnie nieodpłatnie, czyli stanowi darowiznę.

W takim przypadku niezbędne jest zawarcie umowy zwolnienia z długu, a przynajmniej złożenia oświadczenia przez wierzyciela w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 k.c,). Na zachowaniu formy pisemnej powinno zależeć dłużnikowi, aby miał dowód na jej zawarcie, jeżeli wierzyciel się rozmyśli i nie zechce zwolnić go z długu. W umowie zwolnienia z długu powinien być ustalony termin, od którego zwolnienie wywiera skutki prawne.

Należy określić również, czy zwolnienie jest darowizną, czy odbywa się za odpłatnością ze strony dłużnika, który może zostać zobowiązany do spełnienia innego świadczenia (niekoniecznie ekwiwalentnego do długu), z którego zostaje zwolniony, oraz czy zwolnienie dotyczy całego długu, czy jego części (znajduje to zastosowanie w przypadku świadczeń podzielnych, a odnośnie do świadczeń pieniężnych - w zakresie należnych wierzycielowi odsetek).

Przejęcie długu skutkuje zmianą osoby dłużnika (art. 519 i nast. k.c.). Polega ono na tym, że na miejsce dłużnika, który ze zobowiązania zostanie zwolniony, wstępuje osoba trzecia, która staje się dłużnikiem.

Przejęcie długu może nastąpić w drodze umowy zawartej między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika (oświadczenie dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron) lub przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela (oświadczenie wierzyciela może być złożone którejkolwiek ze stron, a jest ono bezskuteczne, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna).

Instytucja przejęcia długu jest podobna do instytucji zwolnienia z długu w tym znaczeniu, że są one stosunkami umownymi. Podstawowa różnica polega na tym, że przy przejęciu długu zobowiązanie zaciągnięte przez pierwotnego dłużnika nie wygasa, czyli trwa nadal bez zmian co do treści świadczenia. Zmieniają się natomiast relacje wierzyciel - dłużnik.

Do umownego przejęcia długu konieczna jest zgoda odpowiednio dłużnika lub wierzyciela - w zależności od tego, czy umowa o przejęcie długu jest zawierana między wierzycielem a osobą trzecia, czy między tą osobą a dłużnikiem (art. 519 § 2 k.c.).

Dla wierzyciela z finansowego punktu widzenia bardziej korzystne jest przejęcie zobowiązania jego dłużnika przez osobę trzecią. Jeżeli jednak w grę wchodzą względy takie, jak łączące strony stosunki osobiste lub chęć zyskania zaufania cennego kontrahenta, lepiej zwolnić go z długu, tym bardziej że można go zobowiązać do wykonania w zamian innego świadczenia.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.