Doradca Podatnika 09/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

W związku z prowadzoną działalnością handlową chcę zapytać, czy mogę naliczać odsetki od odsetek, a jeżeli tak, to w jakich przypadkach?

Tak, jako wierzyciel będzie Pan mógł w określonych przypadkach żądać (naliczać) od dłużnika odsetek liczonych od naliczonych wcześniej odsetek. Zgodnie z kodeksem cywilnym (dalej: k.c.) odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.

Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe. Dodatkowo wskazać należy, że obecnie odsetki umowne nie mogą być dowolnej wysokości. Zgodnie bowiem z art. 359 k.c. wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne).

Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki tylko do wysokości określonej przez powyższy przepis. Zasady te nie mogą być wyłączone wolą stron - są to normy ius cogens, czyli bezwzględnie obowiązujące. Postanowienia umowne nie mogą zatem wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie wybrania prawa obcego.

W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. Jeżeli zaś chodzi o wysokość odsetek ustawowych, to określane są one na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów. W braku odmiennego zastrzeżenia co do terminu płatności odsetek są one płatne co roku z dołu, a jeżeli termin płatności sumy pieniężnej jest krótszy niż rok - jednocześnie z zapłatą tej sumy.

Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

Kodeks cywilny zawiera ogólną zasadę zakazu anatocyzmu, czyli zakazu naliczania odsetek od zaległych odsetek. Zgodnie z art. 482 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.

Wynika z tego zatem, że zakaz anatocyzmu wyłączy umowa stron (dłużnika i wierzyciela), w której wyrażona zostanie zgoda na doliczanie przez wierzyciela odsetek od odsetek już powstałych (jest to tzw. kapitalizacja odsetek).

Klauzula taka sprowadzi się do stwierdzenia, iż strony umowy do dłużnej sumy głównej doliczają już powstałe zaległe odsetki i sumę tej kwoty poddają dalszemu oprocentowaniu. Na marginesie trzeba nadmienić, iż kapitalizacja odsetek wpływa na wartość przedmiotu sporu (powiększa ona kwotę należności głównej, od której zasadniczo oblicza się wpis), a więc również na wysokość ewentualnego wpisu sądowego.

Jeżeli przedsiębiorca żąda odsetek jako należności ubocznych dochodzonych obok należności głównej, to wartość przedmiotu sporu wyniesie tyle, ile należność główna. Innym przykładem jest naliczanie odsetek przy wytoczeniu powództwa. Jak wskazuje treść cytowanej normy, od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie od chwili wytoczenia o nie powództwa (o ile strony wcześniej nie zawarły ww. umowy).

Pierwszym dniem, od którego należy liczyć odsetki ustawowe, jest nie dzień zapłaty, lecz dzień następny. Ostatnim dniem będzie dzień przed wniesieniem powództwa.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.