Doradca Podatnika 09/2007 Ubezpieczenia

Mariusz Bobko
konsultant ds. ubezpieczeń społecznych

Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą muszą pamiętać o swoich obowiązkach w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Za niedopełnienie tych obowiązków grożą dotkliwe sankcje wynikające z przepisów prawa.

Płatnicy składek muszą przede wszystkim naliczać, potrącać i opłacać składki na ubezpieczenia społeczne w określonych przez przepisy terminach oraz sporządzać, przekazywać i przechowywać dokumenty związane z ubezpieczeniami społecznymi. Niewypełnianie tych obowiązków wiąże się z wieloma niekorzystnymi dla nich konsekwencjami.

W pierwszej części omówione zostały sankcje w postaci opłacenia odsetek za zwłokę, opłaty dodatkowej, wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości, ustanowienia zastawu skarbowego na rzeczach ruchomych, skierowania przeciwko płatnikowi do sądu grodzkiego wniosku o ukaranie oraz zawiadomienia prokuratury o popełnieniu przestępstwa.

W tej części o konsekwencjach wszczęcia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego oraz konieczności opłacenia kosztów z nim związanych, zgłoszeniu zmiany wpisu przedsiębiorcy w Krajowym Rejestrze Sądowym, a także wpisu płatnika do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Przedstawiona zostanie również możliwość przeniesienia odpowiedzialności za nieopłacanie przez płatnika składek na osoby trzecie.


Koszty upomnienia

Jeżeli płatnik nie zapłacił w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS wysyła do niego pisemne upomnienie, w którym wzywa do zapłaty zaległej kwoty, pouczając jednocześnie zobowiązanego, że jeżeli zaległość nie zostanie uregulowana w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, to po upływie tego terminu zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne.

Z faktem wysłania upomnienia wiążą się koszty upomnienia, które obciążają płatnika składek. Jeżeli płatnik w terminie 7 dni od dnia otrzymania upomnienia nie ureguluje zaległości w nim określonych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, ZUS wystawia tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzone będzie postępowanie egzekucyjne.

Postępowanie ZUS

Wszystkie należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, koszty egzekucyjne oraz opłata dodatkowa) podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej lub sądowej.

Stosownie do postanowień art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dyrektor oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym, który w celu ściągnięcia należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłaconych przez ten oddział, które nie mogą być potrącone z bieżących świadczeń może stosować środki egzekucyjne przewidziane w ww. ustawie.


Podkreślić należy, iż należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom (art. 24 ust. 3 ustawy o sus).

Wniesienie zarzutów

Podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest wystawiony przez wierzyciela (ZUS) tytuł wykonawczy, który kierowany jest do organu egzekucyjnego. W terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego płatnik może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego w przypadku:

• spłaty lub umorzenia w całości lub w części zobowiązań z tytułu składek,
• przedawnienia zadłużenia,
• wygaśnięcia lub nieistnienia zobowiązań wobec ZUS,
• odroczenia terminu płatności składek,
• braku wymagalności zobowiązań z innego powodu.
  

Powodem takim może być w szczególności: - rozłożenie na raty należności zaległych składek, - błąd co do osoby zobowiązanego, - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej bądź zastosowanego środka egzekucyjnego, - niedopełnienie przez ZUS obowiązku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, - prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ itp. (art. 33, 34 i 35 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym...)


Wobec zarzutów ZUS zobowiązany jest zająć stanowisko w formie postanowienia, w terminie 14 dni od dnia powiadomienia go o złożeniu takich zarzutów.

 Jeżeli w ww. terminie ZUS tego nie zrobi, organ egzekucyjny zawiesi postępowanie do czasu wydania tego postanowienia.

Po wydaniu postanowienia wierzyciela (ZUS) organ egzekucyjny (dyrektor oddziału ZUS) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, na mocy którego może umorzyć postępowanie egzekucyjne, zdecydować o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego lub uznać, iż zarzuty podniesione przez płatnika są nieuzasadnione. Od postanowienia wydanego w tym trybie zobowiązanemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia.


O wszczęciu postępowania egzekucyjnego organ zawiadamia zobowiązanego poprzez doręczenie mu odpisu zawiadomienia o zajęciu. Oryginał zawiadomienia doręczany jest do banku, w którym dłużnik posiada rachunek, do pracodawcy, u którego jest zatrudniony, do organu rentowego, od którego zobowiązany otrzymuje świadczenie lub do dłużnika posiadającego zobowiązania wobec płatnika składek, na podstawie którego ma on obowiązek przekazania zajętych kwot bezpośrednio organowi egzekucyjnemu.

Postępowanie US

Jeżeli postępowanie egzekucyjne prowadzone przez dyrektora oddziału ZUS, okaże się w całości lub w części bezskuteczne, organ ten skieruje tytuły wykonawcze do właściwego w sprawie naczelnika urzędu skarbowego w celu dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik urzędu skarbowego uprawniony został do stosowania szerszego zakresu środków egzekucyjnych, a mianowicie może on prowadzić egzekucję:

z pieniędzy;

z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków;

z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych;

z weksla;

z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,

z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością;

z innych niż ww. wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych;

z ruchomości;

z nieruchomości.

Zbieg egzekucji

W przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, prowadzonej przez administracyjne organy egzekucyjne łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego, który pierwszy zastosował środek egzekucyjny, a jeżeli naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał takiej czynności lub nie dokonał jej jako pierwszy - łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przejmie naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby lub miejsca zamieszkania zobowiązanego (art. 63 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym...).

Jeżeli środek egzekucyjny zastosował naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca położenia majątku zobowiązanego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje ten organ (art. 63 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym...).

Jeżeli natomiast dojdzie do zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej przez dyrektora oddziału ZUS i egzekucji sądowej prowadzonej przez komornika sądowego - do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego.

W takim przypadku egzekucja ulega wstrzymaniu do momentu wyznaczenia przez sąd rejonowy organu, który ma łącznie prowadzić obie egzekucje (art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym...).

Konsekwencje dla płatnika

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego pociąga za sobą dla płatnika szereg niekorzystnych następstw. Przede wszystkim płatnik składek będzie zmuszony od uregulowania kosztów egzekucyjnych. Koszty te oblicza się oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzone było postępowanie egzekucyjne i są one pobierane tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane.


Wyjawienie majątku

Zgodnie z art. 26 ust. 5 ustawy o sus na żądanie ZUS lub kierownika jego jednostki organizacyjnej będącego jednocześnie organem egzekucyjnym dłużnik zobowiązany jest do wyjawienia nieruchomości oraz przysługujących mu praw majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu, jeżeli z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że należności z tytułu składek mogą zostać nieopłacone.

Wyjawienia majątku zobowiązany dokonuje w formie oświadczenia składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Przed odebraniem tego oświadczenia ZUS lub kierownik jednostki organizacyjnej będącej jednocześnie organem egzekucyjnym jest zobowiązany poinformować dłużnika o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Żądanie wyjawienia majątku ZUS ma prawo stosować również wobec:

1. małżonka, następców prawnych i osób trzecich odpowiadających za zadłużenie płatnika składek;
2. osób, które pobrały nienależne świadczenia, płatników składek lub innych podmiotów zobowiązanych do zwrotu nienależnych świadczeń, z wyjątkiem przypadku, gdy nienależne świadczenia podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń (art. 26 ust. 5a ustawy o sus).

Wyjawienie majątku zobowiązanego może mieć miejsce również na żądanie właściwego w sprawie sądu. Powyższe czynności są dokonywane na wniosek wierzyciela (ZUS) na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do dłużnika okaże się bezskuteczne.

Wpis do KRS

Jeżeli w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec podmiotu wpisanego w Krajowym Rejestrze Sądowym należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez ZUS nie zostały uregulowane w terminie 60 dni od daty wszczęcia egzekucji, organ egzekucyjny, czyli dyrektor oddziału ZUS lub naczelnik właściwego w sprawie urzędu skarbowego, składa wniosek o wpisanie do KRS informacji dotyczących daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, wysokości pozostałych do wyegzekwowania kwot oraz daty i sposobu zakończenia egzekucji (art. 55a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym...).

Biorąc pod uwagę fakt, iż wypis z KRS jest dokumentem mającym olbrzymie znaczenie dla przedsiębiorcy, dokonanie w nim wpisu dotyczącego prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego może mieć negatywny wpływ na wizerunek firmy na rynku.

Wpis do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych

Na wniosek wierzyciela (ZUS) posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej wpisuje się do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie uiścił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym.

Odpowiedzialność osób trzecich

Konsekwencje nieopłacania składek z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych nie tylko obciążają płatnika składek, ale mogą także dotyczyć osób trzecich.

Za zobowiązania z tytułu składek osoby trzecie mogą być pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie decyzji ZUS.

Osobą trzecią na gruncie postanowień ustawy Ordynacja podatkowa jest na przykład członek rodziny, który współdziałał z płatnikiem, osiągając korzyść z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, rozwiedziony małżonek płatnika, nabywca przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa lub składników majątku związanego z prowadzoną działalnością, wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej, a także komplementariusz spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej.

Zakres odpowiedzialności wyżej wymienionych osób został określony w ustawie Ordynacja podatkowa.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.