Doradca Podatnika 09/2007 Ubezpieczenia

Andrzej Radzisław
specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Należności wynikające ze stosunku pracy stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym, których wypłata na rzecz pracowników realizowana jest przez komorników sądowych, są przychodami ze stosunku pracy, jeżeli przychody te nie są wyłączone z podstawy wymiaru składek.

Przepisy kodeksu pracy nakładają na pracodawcę obowiązek terminowego wypłacania wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie to powinno być wypłacone co najmniej raz w miesiącu nie później niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego.

W przypadku gdy pracodawca nie wypłaca go, pracownik może wystąpić do sądu z roszczeniem o wypłatę należnego wynagrodzenia. Jeżeli pomimo wyroku sądu pracodawca lub były pracodawca w dalszym ciągu nie wypłaca należności, pracownik z wyrokiem zaopatrzonym w klauzulę wykonalności może wystąpić do komornika o egzekucję należności. Wówczas wyegzekwowane przez komornika należności są przekazane bezpośrednio pracownikowi.

Podstawa wymiaru

Zgodnie z art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej w skrócie ustawą o sus) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W podstawie wymiaru składek nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Składek nie opłaca się również od przychodów wymienionych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, należności wynikające ze stosunku pracy stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym, których wypłata na rzecz pracowników realizowana jest przez komorników sądowych, są przychodami ze stosunku pracy, jeżeli przychody te nie są wyłączone z podstawy wymiaru składek na podstawie powołanego rozporządzenia. Oznacza to, iż od uzyskanego w tym trybie przychodu należy odprowadzić zarówno składki na ubezpieczenia społeczne jak i ubezpieczenie zdrowotne.

W analogiczny sposób należy traktować należności pracownicze wypłacane przez pracodawcę na podstawie zawartej ugody sądowej. Natomiast kwota zasądzonych odsetek za zwłokę nie powinna być uwzględniana w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.

Kto jest płatnikiem

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o sus, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych będących pracownikami, oblicza, rozlicza i przekazuje co miesiąc do ZUS w całości płatnik składek, którym w stosunku do pracowników, jest pracodawca (art. 17 ust. 1 ustawy o sus).

W przypadku, gdy pracodawca wypłaca pracownikowi należności zasądzone wyrokiem sądu lub na podstawie zawartej z nim ugody, od należności tych jest zobowiązany naliczyć oraz opłacić składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Jeżeli pracodawca wypłaca te należności osobie, która u niego w dalszym ciągu pracuje rozliczenie należnych składek następuje w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 xx składanym za miesiąc, w którym następuje wypłata tych należności.

Jeżeli natomiast osoba ta nie pracuje już u pracodawcy i została wyrejestrowana z ubezpieczeń, a należne wynagrodzenie jest wypłacane w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu (lub później) składki są wykazywane w raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 30 00 xx składanym za miesiąc, w którym nastąpiła wypłata zaległego wynagrodzenia.

Od kwoty zasądzonego wynagrodzenia, które jest przez niego wypłacane, pracodawca nalicza składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z wynagrodzenia ubezpieczonego pracodawca potrąca składki finansowane z jego środków, tj. 1/2 składki emerytalnej, czyli 9,76 proc. podstawy wymiaru, 1/2 składki na ubezpieczenie rentowe, tj. 6,50 proc. podstawy wymiaru, składkę na ubezpieczenie chorobowe, tj. 2,45 proc. podstawy wymiaru.

Inaczej sytuacja wygląda, gdy wynagrodzenie jest wyegzekwowane przez komornika i przekazane pracownikowi. Wówczas pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia, a tylko otrzymuje informację, w jakiej wysokości wynagrodzenie to zostało przekazane pracownikowi. Należy zaznaczyć, iż obowiązujące przepisy nie przewidują w takiej sytuacji możliwości rozliczenia składek przez komornika oraz przez pracowników.


Rozliczenie składek?

Rozliczenie należnych składek powinno nastąpić w dokumentach rozliczeniowych sporządzanych za miesiąc, w którym kwota wyegzekwowanego przez komornika wynagrodzenia za pracę zostanie pozostawiona do dyspozycji ubezpieczonego, tj. za miesiąc, w którym nastąpi wypłata lub przelanie wyegzekwowanych środków na rachunek bankowy ubezpieczonego.

Opłacenie należnych składek oraz przekazanie do ZUS wymaganych dokumentów powinno nastąpić z zachowaniem obowiązującego płatnika składek terminu płatności.

Jeżeli pracodawca opłaci należne składki w pełnej wysokości (tj. łącznie z częścią podlegającą sfinansowaniu przez pracownika), może dochodzić od pracownika zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów, które zobowiązany był ponieść pracownik tytułem współfinansowania składek na ubezpieczenia społeczne, przewidzianego przepisami ustawy o sus. W sporządzanych za pracownika dokumentach rozliczeniowych płatnik składek powinien:

• wykazać uzyskany przychód w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz dokonać rozliczenia całości należnych składek zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o sus,
• wykazać uzyskany przychód w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, po pomniejszeniu go o składki na ubezpieczenia społeczne w części podlegającej sfinansowaniu przez pracownika,
• wykazać należną od tego przychodu składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości "0".

W przypadku gdy wypłata przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne jest dokonywana przez komornika, to zgodnie z art. 84 ust. 2 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacona przez ubezpieczonego bezpośrednio na rachunek bankowy wskazany przez właściwy oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia.

Pracodawca powinien przekazać pracownikowi informację o wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, od której to podstawy pracownik będzie zobowiązany do samodzielnego opłacenia składki zdrowotnej. W takiej sytuacji pracownik samodzielnie dokonuje wpłaty należnej składki na ubezpieczenie zdrowotne na rachunek bankowy wskazany przez oddział NFZ.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.