Doradca Podatnika 10/2007 Obrót gospodarczy

Monika Król-Gajewska
adwokat w Kancelarii Adwokackiej "Pociej Dubois i Wspólnicy"

W stosunku do jednego z naszych kontrahentów ogłoszona została upadłość. Otrzymaliśmy z sądu informację o wyznaczeniu nadzorcy sądowego. Czy to jest osoba, która będzie działać w imieniu upadłej spółki? Jaka jest rola takiego nadzorcy?

Nadzorca sądowy jest jednym z organów postępowania upadłościowego powoływanym jedynie w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, i to w sytuacji, w której upadłemu pozostawiono prawo samodzielnego zarządzania majątkiem (art. 156 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze).

Tak więc istota tej funkcji sprowadza się do nadzorowania sposobu zarządzania przez upadłego własnym majątkiem w okresie trwania postępowania upadłościowego. Sprawowanie nadzoru uprawnia nadzorcę sądowego do podejmowania określonych czynności. Czynności te podejmowane są przez nadzorcę w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego. Skutkiem tego jest wyłączenie odpowiedzialności nadzorcy za zobowiązania zaciągnięte w sprawach dotyczących masy upadłości (art. 160 ustawy).

Oczywiście nie wyłącza to w żaden sposób odpowiedzialności nadzorcy za szkody wyrządzone nienależytym wykonywaniem swoich obowiązków. Nadzorca sądowy może wykonywać swoje czynności osobiście albo przez pełnomocników.

Mogą to być pełnomocnictwa do czynności prawnych lub pełnomocnictwa procesowe na potrzeby postępowań sądowych lub administracyjnych przy zastrzeżeniu, iż nadzorca sądowy jest odpowiedzialny za szkody wyrządzone przez pełnomocników jak za własne.


Sąd z urzędu uchyla zarząd własny upadłego i ustanawia zarządcę, jeżeli: upadły choćby nieumyślnie naruszył prawo w zakresie sprawowania zarządu albo sposób sprawowania przez niego zarządu nie daje gwarancji wykonania układu. Prawo upadłego do realizacji zarządu własnego musi być wyraźnie określone w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości.

Oczywiście w terminie późniejszym, na skutek określonego przebiegu postępowania upadłościowego, upadły może zostać tego prawa pozbawiony, co jest równoznaczne z powołaniem zarządcy sądowego, którym zazwyczaj jest dotychczasowy nadzorca sądowy.

Ustawa nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem "zarządu własnego", a tym samym, jakie czynności mogą być wykonane przez upadłego bez konieczności uzyskiwania zgody nadzorcy sądowego. Niewątpliwie należy przyjąć, iż do zarządu własnego powinno zaliczać się wszystkie sprawy bieżące związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa upadłego.

Wszystkie inne czynności, jak się wydaje, powinny być oceniane indywidualnie z uwzględnieniem charakteru dotychczasowej działalności prowadzonej przez upadłego. Swoje obowiązki nadzorcze nadzorca sądowy powinien podjąć niezwłocznie, a dodatkowo powinien sporządzić sprawozdanie finansowe upadłego na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości.


Do innych bardzo ważnych obowiązków nadzorcy sądowego należy wiele czynności związanych ze zgłaszaniem wierzytelności przez wierzycieli upadłego i ze sporządzaniem listy wierzytelności. W tym zakresie nadzorca weryfikuje, czy zgłoszona wierzytelność znajduje potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego, a w braku stosownego potwierdzenia wzywa upadłego do złożenia wyjaśnień.

W przypadku powzięcia przez nadzorcę wątpliwości, co do istnienia wierzytelności - jest on uprawniony do złożenia sędziemu komisarzowi wniosku o przeprowadzenie postępowania dowodowego, co do istnienia danej wierzytelności. Po dokonaniu stosownych weryfikacji nadzorca sądowy odpowiada za sporządzenie listy wierzytelności.

W związku z listą wierzytelności należy wspomnieć o jeszcze innym ważnym uprawieniu nadzorcy sądowego, tj. uprawnieniu do samodzielnego składania propozycji układowych. W praktyce, z punktu widzenie interesów wierzycieli, jest to bardzo istotne uprawnienie skutkujące często przedstawianiem przez wierzycieli argumentacji mającej przekonać nadzorcę do złożenia określonych propozycji układowych mających na celu dobro ich interesów.


Tak więc spektrum uprawnień nadzorcy jest obszerne. Ich realizacja podlega stałej weryfikacji sędziego komisarza oraz wierzycieli z uwagi na obciążający nadzorcę obowiązek sprawozdawczy.

Jest on zobowiązany w terminach określonych przez sędziego komisarza, ale nie krótszych niż trzy miesiące, do składania sprawozdań z wykonanych czynności oraz sprawozdań rachunkowych. Ponadto na zakończenie swojej działalności nadzorca sądowy powinien złożyć tzw. sprawozdanie ostateczne zarówno z własnych czynności, jak i rachunkowe. 

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.