Doradca Podatnika 10/2007 Prawo pracy

Ewa Paczkowska
specjalistka w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Słowo "odprawa" kojarzy się większości pracodawców i pracowników z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach procedury zwolnień grupowych. Należy jednak pamiętać, że kodeks pracy przewiduje odprawy także w innych sytuacjach. Chodzi tu mianowicie o odprawę rentową, emerytalną oraz pośmiertną przysługującą rodzinie pracownika. Niniejszy komentarz dotyczy odprawy rentowej i emerytalnej.

Odprawa rentowa i emerytalna zostały uregulowane w dziale III, rozdziale IIIa kodeksu pracy. Art. 921 § 1 k.p. stwierdza, że pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Z brzmienia tego przepisu można wywnioskować, że aby nabyć prawo do odprawy, trzeba spełnić następujące przesłanki:

• spełnienie przez pracownika warunków uprawniających do jednego z tych świadczeń,
• przejście na emeryturę lub rentę,
• rozwiązanie stosunku pracy,
• związek między rozwiązaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę lub rentę.

Przejście na emeryturę lub rentę musi poprzedzać przyznanie przez organ rentowy jednego z tych świadczeń. Jednak przyznanie świadczenia nie stanowi samo przez się o przejściu na emeryturę lub rentę. Uprawnienie do świadczeń jest tylko jedną, pierwszą w kolejności, przesłanką konieczną do przejścia na emeryturę (rentę). Przejście bowiem na emeryturę lub rentę następuje zawsze i tylko poprzez rozwiązanie stosunku pracy.


Zdarzeniem prawnym skutkującym powstaniem prawa do odprawy jest ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Odprawa rentowa

Ustawodawca nie uzależnia prawa do odprawy rentowej od charakteru niezdolności do pracy uzasadniającej jej przyznanie. Należy wobec tego przyjąć, że odprawa przysługuje pracownikowi niezależnie od tego, czy przechodzi na rentę z tytułu całkowitej czy częściowej niezdolności do pracy, jak również czy renta została mu przyznana na stałe czy okresowo.

Prawo do odprawy rentowej nie zależy także od przyczyny powstania niezdolności do pracy. Obojętne jest czy przyczyną niezdolności pracownika do pracy był ogólny stan jego zdrowia, choroba zawodowa, wypadek przy pracy lub wypadek w drodze do pracy albo z pracy.


Renta szkoleniowa ma w założeniu charakter przejściowy i służy do nabycia kwalifikacji do kontynuowania zatrudnienia w innym niż dotychczas zawodzie. Jest to jednak świadczenie zakwalifikowane do rent z tytułu niezdolności do pracy.

Ponadto podnosi się, że pracownik przebywający na rencie szkoleniowej może szkolenia nie ukończyć, a także to, że ukończenie szkolenia nie gwarantuje pracownikowi zatrudnienia zgodnie z nowymi kwalifikacjami. Dlatego przyjęto, ze przejście na rentę szkoleniową uzasadnia prawo do odprawy u pracodawcy, który w związku z przyznaniem pracownikowi tego świadczenia rozwiązał z nim stosunek pracy.

Odprawa emerytalna

Ponieważ ustawodawca posługuje się terminem "emerytura" bez dodatkowego sprecyzowania, należy przyjąć, że odprawa emerytalna przysługuje pracownikom przechodzącym na emeryturę przyznaną zarówno na warunkach ogólnych, jak i szczególnych. Otrzyma ją więc pracownik przechodzący na emeryturę zarówno zwykłą, jak i wcześniejszą lub pomostową.

Odprawa tylko jednorazowa

Zgodnie z brzmieniem § 2 art. 921 k.p. odprawa emerytalna lub rentowa są świadczeniami jednorazowymi. Pracownik, który otrzymał odprawę w związku z przejściem na rentę (emeryturę), a następnie podjął zatrudnienie, które ustało w związku z ponownym przejściem na rentę (emeryturę), nie nabędzie prawa do ponownej odprawy. Jako przykłady takich sytuacji można wskazać:

• przejście na wcześniejszą emeryturę, a następnie na emeryturę wedle warunków powszechnych,
• przejścia na emeryturę, a następnie na rentę (np. powstanie niezdolności do pracy zatrudnionego emeryta wskutek wypadku przy pracy),
• przejście na rentę, a następnie na emeryturę.

Pracownik nabywa prawo do jednej odprawy także w takim sensie, że jeżeli uzyskał odprawę emerytalną, nie uzyska rentowej i odwrotnie. Obojętne jest przy tym, czy prawo do odprawy powstało u tego samego czy u różnych pracodawców.

Moment przejścia na emeryturę lub rentę

Za datę przejścia na emeryturę lub rentę uważa się albo datę rozwiązania stosunku pracy po uprzednim przyznaniu pracownikowi jednego z tych świadczeń, albo datę przyznania świadczenia, jeżeli nastąpiło to po rozwiązaniu stosunku pracy na wniosek złożony w czasie zatrudnienia. W tym też terminie powstaje roszczenie pracownika o wypłatę odprawy. Prawo do odprawy nie jest uzależnione ani od sposobu rozwiązania stosunku pracy, ani od tego, która ze stron stosunku pracy dokonuje jego rozwiązania.

Wysokość odprawy

Odprawa przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Do jej obliczenia stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop. W tym celu korzysta się z przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 ze zm.).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.