Doradca Podatnika 10/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Prawo prasowe w zakresie, w jakim stanowi, że ten, kto wydaje dziennik lub czasopismo bez rejestracji, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności, jest zgodne z konstytucją, tak stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

Prokuratura skierowała do sądu akt oskarżenia przeciwko czterem osobom. Oskarżonym zarzucono, że na terenie gminy wydawali czasopismo bez wymaganej rejestracji w sądzie. Zdaniem sądu rozpatrującego sprawę art. 45 ustawy z 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe w zakresie, w jakim stanowi, że "kto wydaje dziennik lub czasopismo bez rejestracji, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności", narusza prawo do swobody wypowiedzi, gdyż ustanawia obowiązek rejestracji dziennika lub czasopisma pod groźbą odpowiedzialności karnej.

Odmowa rejestracji tytułu prasowego jest równoważna z zakazem publikacji i ma charakter cenzury prewencyjnej. Ustanowienie zakazu danego zachowania pod groźbą kary jest dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że nie istnieją inne skuteczne środki pozwalające osiągnąć pożądane skutki. Zdaniem sądu kwestionowana regulacja narusza konstytucyjne zasady proporcjonalności oraz swobody wypowiedzi.

Sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa prasowego odmowa rejestracji wydawania dziennika lub czasopisma jest związana tylko z niedopełnieniem formalności przez składającego wniosek albo z koniecznością ochrony praw innych osób. Zdaniem TK przyjęty tryb rejestracyjny nie ma nic wspólnego z cenzurą prewencyjną.

Ponadto wprowadzenie odpowiedzialności karnej za wydawanie dziennika lub czasopisma nie może być uważane za zniechęcające czy krepujące dla korzystania z konstytucyjnych wolności. Dokonanie rejestracji nie jest bowiem zbyt skomplikowane i mieści się w ogólnie przyjętym trybie zgłoszeniowym.

Trybunał zaznaczył równocześnie, że nie dokonywał oceny konstytucyjnej samej odpowiedzialności karnej jako sankcji za niedokonanie rejestracji dziennika lub czasopisma, lecz odpowiedział na pytanie, czy odpowiedzialność karna nie zniechęca do rejestracji tytułu prasowego.

TK podkreślił także, że to do sądu należy ocena konkretnych przyczyn niedokonania rejestracji. Sąd bierze pod uwagę między innymi stopień społecznej szkodliwości, stopień winy oraz potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej.

Grzywny nie orzeka się, jeżeli np. dochody sprawcy uzasadniają przekonanie, że jej nie uiści. Istnieje więc potrzeba innych kar będących do dyspozycji sądu, który uwzględnia wszystkie okoliczności faktyczne i prawne. Dlatego też Trybunał uznał, że kwestionowany przepis nie naruszył konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

Jest również zgodny z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, która stanowi m.in., że korzystanie z wolności może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym między innymi ze względu na ochronę innych osób.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lutego 2007 r., sygn. akt 1/06.