Doradca Podatnika 10/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

dr Wiktor Cajsel
radca prawny

Zawieram z kontrahentem umowę agencyjną na czas nieokreślony. Większość obowiązków stron w zakresie takiej umowy regulowana jest obecnie przepisami kodeksu cywilnego. Jednak w przyszłości te regulacje mogą się zmienić na korzyść lub niekorzyść jednej ze stron. Czy w razie sporu do umowy powinny być stosowane przepisy z dnia jej zawierania, czy z innego okresu?

Odpowiedź musi być wielowątkowa. Nie ulega wątpliwości, iż strony danej umowy agencyjnej, zawierając taką umowę, biorą pod uwagę obowiązujący stan prawny. Tylko bowiem w zgodzie z przepisami obowiązującymi w dniu zawierania omawianej umowy możliwe jest racjonalne kształtowanie danego stosunku zobowiązaniowego.

Faktem niezaprzeczalnym jest również to, że przepisy prawne w naszym kraju są wyjątkowo często zmieniane, co potęguje powszechne poczucie niestabilności obowiązujących regulacji. Praktycznie żaden przedsiębiorca nie może być pewny, że np. za dwa lata warunki gospodarcze, w jakich przyszło i przyjdzie mu działać zawodowo, nie ulegną zmianie (zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść przedsiębiorcy).

Wskazać przy tym należy, iż w procesie wykładni konkretnych postanowień umownych, zgodnie z art. 65 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) "Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje (§ 1).

W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (§ 2)". Zatem w umowach agencyjnych należy wziąć pod uwagę głównie inne niż literalne (gramatyczne) metody wykładni oświadczeń woli, wśród których pierwszoplanowa jest wykładnia teleologiczna (celowościowa).

Poza tym, według kodeksu postępowania cywilnego, po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy (art. 316 § 1).

Wynika z tego, że sąd ocenia sprawę, mając na uwadze stan sprawy, czyli okoliczności faktyczne i przepisy prawne obowiązujące w dniu, do którego strony procesu mogły przytaczać fakty i dowody (art. 217 § 1), tj. w dniu zamknięcia rozprawy.

Wskazuje to jednoznacznie, iż w sytuacji sporu sądowego, co do np. treści wzajemnych zobowiązań stron umowy agencyjnej, możliwe będzie aż do zamknięcia rozprawy zgłaszanie wszelkich wniosków dowodowych, w oparciu o wykładnię postanowień umowy w zgodzie ze stanem prawnym obowiązującym w chwili zawierania umowy.

Tylko bowiem znajomość tego stanu prawnego może mieć wpływ na wzajemne zobowiązania stron umowy, zmaterializowane w jej treści. Absurdem byłoby udzielenie stronom prawa zgłaszania wniosków dowodowych dotyczących stanu prawnego nieznanego im w chwili zawierania umowy lub też nieznanego im w ogóle.

Reasumując, w sytuacji powstania sporu dotyczącego realizacji danej umowy, w tym agencyjnej, do jego rozstrzygnięcia stosowane będą przepisy obowiązujące w dniu jej zawierania.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.