Doradca Podatnika 11/2007 Obrót gospodarczy

Umową, która może być przez dłużnika zawarta z pokrzywdzeniem wierzycieli i która może być na wniosek wierzyciela uznana przez sąd za bezskuteczną, jest m.in. majątkowa umowa małżeńska (intercyza), zawarta pomiędzy dłużnikiem a jego małżonkiem.

Wierzyciele - małżonkowie Dariusz i Jolanta T. - otrzymali w listopadzie 1999 r. orzeczenie sądu, w którym zasądził on na ich rzecz 200 000 zł wraz z odsetkami od Jerzego N. W czerwcu 2000 r. złożyli oni wniosek o wszczęcie egzekucji ich należności do komornika. Po kilku miesiącach otrzymali od niego zawiadomienie o bezskuteczności egzekucji. Okazało się, że nieruchomość Jerzego N., do której skierowana została egzekucja, przestała być jego własnością.

Zawarł on w sierpniu 2000 r. (a więc już po wszczęciu przez małżonków T. postępowania egzekucyjnego) umowę majątkową małżeńską ze swoją żoną Bernadetą N. Umowa ta zniosła ustawową wspólność majątkową małżeńską i podzieliła ich dotychczasowy majątek. W efekcie to właśnie Bernadeta N. stała się wyłącznym właścicielem tej nieruchomości, a oprócz tego przypadła jej jeszcze jedna nieruchomość - ich łączna wartość wynosiła 718 000 zł, a obciążały je hipoteki o łącznej wartości 350 000 zł.

Wierzyciele skorzystali ze skargi paulińskiej

Małżonkowie T. postanowili skorzystać z instytucji skargi paulińskiej i złożyli do sądu wniosek o uznanie zawarcia umowy o podział majątku pomiędzy małżonkami N. za bezskuteczne wobec nich. Sąd I instancji oddalił ich żądanie. Sąd podniósł, że majątek Jerzego N., jaki posiada on już po zawarciu ze swoją żoną intercyzy, nadal wystarcza na zaspokojenie roszczenia wierzycieli. Jest on bowiem właścicielem nieruchomości wartej 120 000 zł, która jest obciążona hipoteką o wartości 50 000 zł oraz przysługują mu wierzytelności od jego dłużników, stwierdzone prawomocnymi orzeczeniami sądowymi w kwocie 300 000 zł oraz niestwierdzone takimi orzeczeniami - w kwocie 450 000 zł.

Jednak sąd II instancji uznał umowę o podział majątku zawartą pomiędzy małżonkami N. za bezskuteczną wobec małżonków T. Uznał przy tym, że zawarta umowa miała na celu pokrzywdzenie wierzycieli i Bernadeta N. o tym wiedziała. Dodatkowo stwierdził również, że majątek Jerzego N. nie wystarcza na spłacenie wierzytelności małżonków T. Zdaniem SN - nie można wymagać od wierzyciela, by wszczynał wiele postępowań egzekucyjnych. Małżonkowie N. wnieśli skargę kasacyjną do SN, która została oddalona.

Sąd Najwyższy stwierdził w uzasadnieniu, że jeśli egzekucja prowadzona choćby z części majątku dłużnika okaże się bezskuteczna, to jest to wystarczająca podstawa do tego, by uznać, że dłużnik jest niewypłacalny. Powołując się również na poglądy wyrażone we wcześniejszych orzeczeniach, SN uznał, że takie stanowisko jest uzasadnione z dwóch powodów. Po pierwsze, jeśli dłużnik dysponuje innym majątkiem, powinien spłacić należność wierzycielom.

Po drugie, nie można wymagać od wierzyciela, by wszczynał kolejno wiele postępowań egzekucyjnych, zwiększał swoje koszty i pokonywał przeszkody oraz ponosił konsekwencje niepowodzeń kolejnych egzekucji - a wszystko to po to, by ustalić składniki majątku swojego dłużnika. Sąd Najwyższy stwierdził również, że rzeczywiście osoba trzecia, która nabyła majątek dłużnika (w tym przypadku Bernadeta N.) może oczywiście nie dopuścić do uznania zawartej przez nią z dłużnikiem umowy za bezskuteczną, wskazując wierzytelności przysługujące dłużnikowi od innych osób jako środki, z których może on spłacić swój dług.

Jednak SN podkreślił jednocześnie, że nie może to być jedynie sama teoretyczna możliwość przeprowadzenia egzekucji z wierzytelności dłużnika, ale realne zaspokojenie roszczeń wierzyciela. W ocenie SN w tej sprawie taka realna możliwość spłacenia małżeństwa T. przez Jerzego N. z wierzytelności, które mu przysługują, nie została wykazana.

(Wyrok SN z 26 marca 2006 r., sygn. akt III CSK 8/06)