Doradca Podatnika 11/2007 VAT

Marek Piotrowski
prawnik,
doradca podatkowy

Podatnicy uznani za małych podatników uprawnieni są do wyboru rozliczania się metodą kasową, co automatycznie stanowi o składaniu przez podatnika kwartalnych deklaracji rozliczeniowych, bądź też - nie wybierając tej metody - mają możliwość składania kwartalnych deklaracji rozliczeniowych. Ważne, że w każdym przypadku prawo wyboru i stosowania powyższych metod rozliczeń stanowi uprawnienie podatnika, które będąc właściwym jedynie dla małych podatników zostaje wyłączone w stosunku do tych podatników, którzy status małego podatnika utracili.

Omawiając skutki utraty statusu małego podatnika, warto na wstępie wskazać regulację definiującą dla potrzeb opodatkowania VAT pojęcie małego podatnika (art. 2 pkt 25 ustawy o podatku od towarów i usług, dalej: ustawy o VAT). Otóż, zgodnie z powołanym przepisem, za małego podatnika uznany jest podatnik podatku od towarów i usług:

• którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 800 000 euro,
• prowadzącego przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzającego funduszami powierniczymi, będącego agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu - jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 30 000 euro.

Stosownie do przytoczonej regulacji przeliczenia kwot pozwalających na uznanie podatnika za małego podatnika dokonuje się na podstawie średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł.


MAŁY PODATNIK ROZLICZAJĄCY SIĘ METODĄ KASOWĄ

Szczególną, kasową metodę rozliczeń podatku od towarów i usług, która stosowana może być wyłącznie przez podatników posiadających status małego podatnika, ustawodawca uregulował w art. 21 ust. 1 ustawy o VAT.

Odpowiednio, podatnik taki może wybrać metodę rozliczeń polegającą na tym, iż obowiązek podatkowy powstaje z dniem uregulowania całości lub części należności, nie później jednak niż z upływem 90 dni od dnia wykonania usługi lub wydania towaru, przy czym zapłata części należności przed upływem 90 dni od dnia wydania towaru lub wykonania usługi skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego proporcjonalnie do zapłaty.

Powołana regulacja pozwala zatem małemu podatnikowi, który wybrał kasową metodę rozliczeń, niejako na przesunięcie momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu dokonanej dostawy towarów lub świadczenia usługi do dnia uregulowania całości lub części należności, nie później jednak niż do 90 dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi.


Nadto, wskazując na istotę stosowania przez małego podatnika kasowej metody rozliczeń, należy powiedzieć, iż podatnicy tacy składają deklaracje rozliczeniowe za okresy kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale (art. 99 ust. 2 ustawy o VAT).

W konsekwencji wynikająca z przekroczenia wartości sprzedaży utrata prawa do stosowania kasowej metody rozliczeń skutkuje - w myśl art. 22 ust 4 ustawy o VAT - ustalaniem przez podatnika momentu powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem stosowania metody kasowej, a ponadto utratą prawa do składania deklaracji za okresy kwartalne, począwszy od miesiąca następującego po kwartale, w którym podatnik utracił prawo do rozliczania na podstawie metody kasowej (art. 99 ust. 5 ustawy o VAT).

MAŁY PODATNIK NIESTOSUJĄCY KASOWEJ METODY ROZLICZEŃ

Zasadą jest, iż podatnicy (w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT) są obowiązani do składania deklaracji rozliczeniowych za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu (art. 99 ust. 1 ustawy o VAT).

Niemniej z powyższej reguły wyłączeni zostali mali podatnicy rozliczający się metodą kasową, dla których obligatoryjnym okresem rozliczeniowym jest okres kwartalny, podmioty zagraniczne zidentyfikowane na potrzeby VAT, dla których ustalono odrębne zasady składania deklaracji rozliczeniowych (art. 133 ustawy o VAT), a także podatnicy wskazani art. 43 ust. 3 ustawy o VAT wykonujący wyłącznie czynności wskazane tą regulacją (dostawa produktów rolnych pochodzących z własnej działalności i świadczenie usług rolniczych dokonywane przez rolnika ryczałtowego), jeżeli wybiorą wariant składania kwartalnych deklaracji podatkowych.

Tym samym status małego podatnika pozwala na dokonywanie rozliczenia z tytułu VAT na podstawie kwartalnych okresów rozliczeniowych, mimo iż podatnik nie rozlicza się w oparciu o metodę kasową.


Niemniej mały podatnik, który wybrał rozliczanie się metodą kwartalną (nie rozliczając się zarazem metodą kasową), traci prawo do składania deklaracji kwartalnych, a tym samym jest obowiązany do składania miesięcznych deklaracji rozliczeniowych, poczynając od miesiąca następującego po kwartale, w którym wartość sprzedaży podatnika przekroczyła wartość 800 000 euro - określoną w art. 2 pkt 25 ustawy o VAT (pozwalająca na uznanie podatnika za małego podatnika) (art. 99 ust. 6 ustawy o VAT).

WNIOSKI

Reasumując, status małego podatnika w świetle ustawy o VAT stanowi efekt nieprzekroczenia w poprzednim roku podatkowym wartości sprzedaży określonej art. 2 pkt 25 ustawy o VAT. W konsekwencji podatnicy uznani za małych podatników uprawnieni są do wyboru rozliczania się metodą kasową, co automatycznie stanowi o składaniu przez podatnika kwartalnych deklaracji rozliczeniowych, bądź też nie wybierając tej metody mają możliwość składania kwartalnych deklaracji rozliczeniowych.

Niemniej, w każdym przypadku prawo wyboru i stosowania powyższych metod rozliczeń stanowi uprawnienie podatnika, które - będąc właściwym jedynie dla małych podatników - zostaje wyłączone w stosunku do tych podatników, którzy status małego podatnika utracili.

Zatem zarówno w sytuacji, gdy podatnik rozlicza się metodą kasową, jak i w przypadku składania deklaracji kwartalnych przez podatnika, który nie wybrał takiej metody rozliczeń, podatnik jest obowiązany do rozliczania się na podstawie miesięcznych okresów rozliczeniowych, poczynając od miesiąca następującego po kwartale, w którym podatnik utracił status małego podatnika (przekroczył wartość sprzedaży ustaloną art. 2 pkt 25 ustawy o VAT).

Tym samym utrata statusu małego podatnika skutkuje utratą prawa do stosowania form rozliczeń, z których prawo korzystania posiadają jedynie podatnicy kwalifikowani jako mali podatnicy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.