Doradca Podatnika 12/2007 Prawo pracy

Przemysław Gogojewicz
specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Wśród wielu obowiązków pracodawcy w dziedzinie ochrony pracy prowadzenie szkoleń pracowników jest traktowane przez ustawodawcę jako jeden z obowiązków podstawowych. Potwierdzają to również wyraźnie przepisy kodeksu pracy, które zobowiązują pracodawcę do prowadzenia systematycznych szkoleń pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Na pracodawcy spoczywa obowiązek przeszkolenia pracowników w zakresie bhp przed dopuszczeniem ich do wykonywania pracy. Przeszkolenia pracowników może dokonać sam pracodawca w miejscu pracy lub na jego zlecenie jednostka organizacyjna uprawniona do prowadzenia takiej działalności. Szkolenia powinni pracodawcy organizować w czasie pracy i na własny koszt oraz w miarę możliwości w miejscu wykonywania pracy.

Dyrektywa 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r. dotycząca wprowadzenia przedsięwzięć mających na celu poprawę bhp dla pracowników podczas pracy, nie zobowiązuje pracodawców do organizowania szkoleń, nakłada jedynie obowiązek umożliwienia każdemu pracownikowi odbycia odpowiedniego przeszkolenia w zakresie niezbędnym do bezpiecznego wykonywania pracy na danym stanowisku.

Pracodawcy zatrudniając nowego pracownika przed dopuszczeniem go do pracy powinni pod-dać go instruktażowi ogólnemu. Ponadto pracownik powinien zostać zapoznany z przepisami i zasadami bhp obowiązującymi w danym zakładzie pracy oraz zasadami udzielania pierwszej pomocy. Pracodawcy powinni opracowywać dla nowo zatrudnionych pracowników program szkoleń wstępnych i okresowych dla poszczególnych grup pracownik ów lub powinny tego dokonywać jednostki organizacyjne uprawnione do działalności szkoleniowej w dziedzinie bhp w porozumieniu z pracodawcą.

Program szkoleniowy powinien określać tematykę, formy realizacji i czas trwania szkolenia. Instruktaű ogólny W ramach instruktażu ogólnego pracodawcy powinni zaznajomić pracowników z podstawowymi przepisami bhp, zawartymi w kodeksie pracy, w układach zbiorowych pracy i w regulaminach pracy. Ponadto pracownik powinien zostać zapoznany z przepisami i zasadami bhp obowiązującymi w danym zakładzie pracy oraz zasadami udzielania pierwszej pomocy.

Instruktaż ogólny prowadzą pracownicy służby bhp lub inni pracownicy wyznaczeni przez pracodawcę, posiadający odpowiednie przygotowanie i ukończone aktualne szkolenie w zakresie bhp. Instruktaż ogólny dotyczy również studentów odbywających praktyki studenckie oraz uczniów szkół zawodowych odbywających praktyczną naukę zawodu.

Instruktaż stanowiskowy

Pracownicy zatrudnieni na kilku stanowiskach pracy muszą przejść instruktaż stanowiskowy obowiązujący na każdym z tych stanowisk. Instruktaż przeprowadza osoba kierująca pracownika (np. mistrz, brygadzista, kierownik wydziału). W trakcie szkolenia pracownik powinien zostać zapoznany z praktycznymi sposobami bezpiecznego wykonywania pracy oraz zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy.

Instruktaż stanowiskowy powinien być uzależniony od przygotowania zawodowego pracownika, jak również rodzaju pracy i zagrożeń występujących na stanowisku, na którym pracownik ma być zatrudniony. Instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności z zakresu wykonywania pracy zgodnie z przepisami oraz zasadami, stanowiącym podstawę dopuszczenia pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku.

Odbycie instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w aktach osobowych pracownika. Instruktaż stanowiskowy powinni przejść:

1. pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych i takich, których charakter pracy będzie się wiązał w bezpośrednim kontakcie z produkcją i jej kontrolą,
2. pracownicy przenoszeni na stanowiska robotnicze i o charakterze produkcyjnym, które dotyczą szczególnie zmian procesu technologicznego, zmian organizacji stanowisk pracy,
3. uczniowie odbywający praktyczną naukę zawodu oraz studenci odbywający praktyki studenckie.

Czas trwania instruktażu stanowiskowego powinien być uzależniony od przygotowania zawodowego pracownika, dotychczasowego stażu pracy oraz rodzaju pracy i zagrożeń występujących na stanowisku pracy, na którym pracownik ma być zatrudniony.

Pracodawcy powinni pamiętać, że pracownicy zatrudnieni na kilku stanowiskach pracy muszą przejść instruktaż stanowiskowy obowiązujący na każdym z tych stanowisk. Odbycie instruktażu zarówno ogólnego, jak i stanowiskowego powinno być potwierdzone przez pracownika na piśmie oraz odnotowane w części B jego akt osobowych.

Szkolenie podstawowe

Celem szkolenia podstawowego jest zapewnienie przez pracodawcę pracownikowi wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania powierzonej mu pracy lub do jej organizowania zgodnie z przyjętymi zasadami bhp. Szkolenie takie powinno być przeprowadzane w okresie nie dłuższym niż sześć miesięcy od rozpoczęcia pracy na określonym stanowisku i powinno zostać zakończone egzaminem. Celem szkolenia jest uzyskanie przez uczestników szkolenia wiedzy i umiejętności w zakresie:

• oceny zagrożeń występujących w procesach pracy oraz ryzyka związanego z tymi zagrożeniami,
• organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
• zapewnienia przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp, w tym organizacji nadzoru nad przestrzeganiem tych przepisów i zasad,
• ochrony pracowników przed zagrożeniami związanymi z wykonywaną pracą.

Czas szkoleń wlicza się w całości do czasu pracy, bez względu na rozkład czasu pracy przewidziany w harmonogramie. W przypadku przekroczenia normy czasu pracy na skutek udziału w szkoleniu z zakresu bhp pracownikowi przysługuje wynagrodzenie ze stosownym dodatkiem za godziny nadliczbowe.


Obowiązek szkolenia podstawowego nie dotyczy osób:

1. które posiadają zawód "technik bezpieczeństwa i higieny pracy",
2. będących absolwentami studiów wyższych o specjalności z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy lub studiów podyplomowych w tym zakresie,
3. posiadających kwalifikacje określone dla inspektorów pracy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.