Doradca Podatnika 12/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

dr Wiktor Cajsel
radca prawny

Kto ma obowiązek zawiadomić dłużnika o sprzedaży wierzytelności - zbywca, czy jej nabywca? Jak ma się zachować dłużnik, który dostał wezwanie do zapłaty od rzekomego nabywcy wierzytelności nie poparte żadnym innym dokumentem?

Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania (art. 509 § 1 kodeksu cywilnego, dalej: k.c.).

Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania (art. 510 k.c.).

W przypadku gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem, jej przelew powinien mieć również taką formę. Jeżeli zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie.

Tę zasadę stosuje się również odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem. Należy zauważyć, iż przeniesienie wierzytelności na inną osobę nie wymaga zgody dłużnika. Dotyczy to także nabycia jej z powrotem przez zbywcę, z tym że dłużnik mógłby się powoływać na bezskuteczność takiego porozumienia w przypadku spełnienia świadczenia do rąk nabywcy.

Poza tym, w przypadku cesji wierzytelności, zapłata dokonana przez dłużnika na rzecz poprzedniego wierzyciela (cedenta) w związku z niewykonaniem przez tegoż wierzyciela obowiązku powiadomienia dłużnika o przeniesieniu wierzytelności powoduje jego odpowiedzialność kontraktową wobec nabywcy wierzytelności na zasadach ogólnych dotyczących wykonania zobowiązań i skutków ich niewykonania. Wskazać także należy, iż dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.

Dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Należy także pamiętać, iż w sytuacji, gdy dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy, spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy, gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a nabywcą wierzytelności.

Zbywca wierzytelności ponosi względem nabywcy odpowiedzialność za to, że wierzytelność mu przysługuje. Za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu ponosi odpowiedzialność tylko o tyle, o ile tę odpowiedzialność na siebie przyjął. Reasumując, w razie dokonanej cesji wierzytelności obowiązek zawiadomienia dłużnika o sprzedaży wierzytelności ciąży na zbywcy wierzytelności. Dłużnik, który dostał wezwanie do zapłaty od rzekomego nabywcy wierzytelności, nie poparte żadnym innym dokumentem, powinien w pierwszej kolejności wezwać zbywcę i nabywcę wierzytelności do przedstawienia dokumentu stwierdzającego cesję.

Po wyjaśnieniu tej kwestii formalnej dłużnik powinien spełnić swoje świadczenie do rąk jednego z wyżej wymienionych podmiotów, któremu przysługuje przedmiotowa wierzytelność. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.