Doradca Podatnika 13/2007 Obrót gospodarczy

Radosław Owczarkowski
specjalista ds. prawa gospodarczego
Internetowa Kancelaria Prawnicza Twojeprawo.pl

Mam dłużnika, który jest wspólnikiem dwóch spółek: jawnej i cywilnej. Chciałbym wyegzekwować moją należność z majątku tych spółek, bo inne sposoby egzekucji z majątku tej osoby okazały się nieskuteczne. Każda ze spółek liczy po trzech wspólników. Czy egzekucja taka jest możliwa? Czy pozostali wspólnicy będą musieli wyrazić na to zgodę? W przypadku obu spółek jest możliwe doprowadzenie do egzekucji z należących do dłużnika praw związanych z uczestnictwem w nich.

Spółka cywilna

Spółka cywilna jest specyficznym tworem prawnym. Jej wewnętrzne stosunki majątkowe bywają porównywane do stosunków majątkowych wewnątrz małżeństwa. W jednym i w drugim przypadku występuje tzw. współwłasność łączna (art. 863 k.c.). Jest to konstrukcja wyjątkowa, odróżniająca spółkę cywilną od spółek handlowych.

Współwłasność łączna majątku spółki determinuje zakres możliwości zarówno samego wspólnika, jak i jego osobistego wierzyciela. Wspólnik spółki cywilnej nie może w jakikolwiek sposób rozporządzać udziałem we wspólnym majątku w czasie trwania spółki. Jego wierzyciel natomiast, nie może żądać zaspokojenia z udziału dłużnika we wspólnym majątku wspólników ani z udziałów w poszczególnych składnikach tego majątku.

Wierzyciel może jednak wypowiedzieć udział wspólnika dłużnika w spółce. Może to uczynić, gdy łącznie zaistnieją następujące przesłanki:

• istnienie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym,
• wszczęcie postępowania egzekucyjnego skierowanego przeciwko wspólnikowi,
• uzyskanie zajęcia praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania,
• postanowienie o bezskuteczności egzekucji z ruchomości wspólnika wydane nie wcześniej niż przed sześcioma miesiącami.

Jeżeli spełnione są wszystkie te przesłanki, wierzyciel może wypowiedzieć udział wspólnika w spółce z zachowaniem co najmniej 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia (art. 870 k.c.). Zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, dokonuje się z chwilą powiadomienia dłużnika o zajęciu przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Pozostali wspólnicy będą również powiadomieni o zajęciu, jeżeli jedna ze stron poda ich adresy komornikowi. Nie jest zatem możliwe dokonanie bezpośredniego zaspokojenia z majątku spółki cywilnej (ściśle: majątku wspólnego wspólników), ale możliwe jest zabezpieczenie wierzytelności przez zajęcie praw dłużnika w spółce.

Dopiero po rozwiązaniu spółki lub wystąpieniu z niej wspólnika dłużnika, możliwe stanie się zaspokojenie wierzyciela z majątku przypadającego dłużnikowi.

Spółka jawna

Nieco łatwiej jest przeprowadzić egzekucję z praw dłużnika związanych z jego uczestnictwem w spółce jawnej. W myśl art. 62 § 1 k.s.h., w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika może uzyskać zajęcie praw, którymi wspólnik może dowolnie rozporządzać. Można tu wymienić:

• udział w zysku i odsetki,
• niezwrócone przez spółkę wydatki poniesione przez wspólnika na prowadzenie spraw spółki,
• udział kapitałowy w spółce po wystąpieniu z niej,
• udział w dzielonym majątku spółki, w razie jej rozwiązania.

Są to prawa, związane z udziałem wspólnika w spółce, które określić można jako majątkowe i zbywalne. Nie jest jednak możliwe zbycie udziału w spółce, czyli ogółu praw i obowiązków jej wspólnika. Tak samo, jak niemożliwe jest zbycie udziału przez wspólnika, tak niemożliwe jest również zajęcie tego udziału w celu zaspokojenia wierzyciela osobistego wspólnika. A to dlatego, że jedno i drugie godzi w charakter spółki jawnej, jako spółki osobowej, która opiera się w głównej mierze nie na kapitale i udziałach, ale na określonym zespole osobowym.

Chcąc dokonać egzekucji z udziału wspólnika dłużnika w spółce jawnej niezbędne jest, podobnie jak w przypadku spółki cywilnej, wypowiedzenie umowy spółki. Aby tego dokonać, muszą zaistnieć te same przesłanki, które umożliwiają wypowiedzenie umowy spółki cywilnej. W przypadku spółki jawnej wierzyciel musi zachować jednak inny okres wypowiedzenia. Wypowiedzenie może zostać dokonane na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki została zawarta na czas oznaczony (art. 62 § 2 k.s.h.).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.