Doradca Podatnika 13/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Zdarza się, że dłużnik jest w ciężkiej sytuacji majątkowej, posiada np. tylko pewną ilość akcji spółki akcyjnej oraz udział w spółce z o.o. Wierzyciel, chcąc odzyskać np. swoje pieniądze, może jedynie z tego rodzaju praw prowadzić egzekucję. Ze względu na takie sytuacje warto poznać reguły rządzące procedurą takiej egzekucji.

Wierzyciel osobisty wspólnika, dysponując tytułem egzekucyjnym, może poszukiwać zaspokojenia należności pieniężnej nie tylko z majątku wspólnika, ale także z udziału wspólnika w spółce lub z praw do akcji.

Rozpoczęcie egzekucji

W celu wszczęcia egzekucji z tego rodzaju praw wierzyciel powinien wskazać we wniosku egzekucyjnym, jakie udziały lub akcje mają podlegać zajęciu oraz jaką mają formę (dokumentu czy rachunku). Jeżeli udziały/akcje mają formę dokumentu, do egzekucji komornik przystąpi przez zajęcie prawa i w tym celu:

• zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu rozporządzać, obciążać ani realizować zajętego prawa, jak również nie wolno mu pobierać żadnego świadczenia przysługującego z zajętego prawa,
• zawiadomi osobę, która z zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem względem dłużnika, by obowiązku tego wobec dłużnika nie realizowała, a wynikające z prawa świadczenia pieniężne uiszczała komornikowi lub na rachunek depozytowy sądu, oraz wzywa tę osobę, by w terminie tygodnia złożyła oświadczenie, czy inne osoby roszczą sobie pretensje do zajęcia prawa, czy i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się lub toczyła sprawa o zajęte prawo, jak również czy oraz o jakie roszczenie skierowana jest egzekucja do zajętego prawa.

Do egzekucji z akcji zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku komornik przystępuje również przez ich zajęcie. W tym jednak celu komornik:

• zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia, jak również rozporządzać, z wyjątkiem zlecenia sprzedaży, zajętymi akcjami,
• wezwie podmiot prowadzący działalność maklerską, w którym dłużnik ma rachunek, by nie wykonywał dyspozycji dłużnika, z wyjątkiem zleceń, o których mowa powyżej, ani też nie wypłacał dłużnikowi pieniędzy ulokowanych na jego rachunku, lecz zajęte sumy pieniężne do wysokości egzekwowanej należności wydał komornikowi lub złożył na rachunek depozytowy sądu.

Zasadniczo prawo zostaje zajęte z chwilą doręczenia zawiadomienia osobie, która z mocy zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem wobec dłużnika. Jeżeli zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi wcześniej, skutki zajęcia powstają wobec dłużnika z chwilą doręczenia mu zawiadomienia o zajęciu. Jeżeli prawo majątkowe, które ma być zajęte, jest tego rodzaju, że nie ma oznaczonej osoby obciążonej obowiązkiem względem dłużnika, zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia dłużnikowi.

W stosunku do każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość. Z mocy zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie uprawnienia majątkowe dłużnika wynikające z zajętego prawa, które są niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w drodze egzekucji, może również podejmować wszelkie działania, które są niezbędne do zachowania prawa.

Zaznaczyć trzeba, iż zajęcie prawa obejmuje również wszelkie wierzytelności i roszczenia przysługujące dłużnikowi z tytułu zajętego prawa, nawet jeśli powstały po zajęciu. Zajmując udział wspólnika w spółce handlowej albo prawa wspólnika z tytułu udziału w takiej spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać, jak również prawa majątkowe akcjonariusza, komornik powiadomi o zajęciu spółkę oraz zgłosi ten fakt sądowi rejestrowemu.

Zaspokojenie wierzyciela

Zaspokojenie wierzyciela z zajętego udziału (akcji) następuje z dochodu, jeżeli zajęte prawo przynosi dochód, ewentualnie z realizacji lub sprzedaży takiego prawa. Sprzedaży dokonuje się zasadniczo w drodze licytacji, przy czym jednak komornik może sprzedać udział (akcje) również z wolnej ręki po cenie nie niższej niż 75 proc. ceny oszacowania. Sprzedaż ta nie może nastąpić wcześniej niż 14 dnia od oszacowania.

Dodatkowo na wniosek dłużnika, za zgodą wierzyciela, sprzedaż może nastąpić również bez oszacowania. Sprzedaż ze wskazaną przez dłużnika ceną może nastąpić, gdy nie naruszy to interesów wierzycieli. Dłużnik winien wówczas wskazać cenę minimalną, poniżej której sprzedaż nie może być dokonana. Dłużnik może wskazać osobę nabywcy albo kilka osób uprawnionych do nabycia, oraz kolejność, w jakiej prawo nabycia będzie im przysługiwało.


Na koniec wskazać należy, że jeśli zajęte zostało prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko to, co dłużnikowi z działu przypadnie. Gdy dłużnik otrzyma z działu nieruchomość lub ułamkową jej część, sąd przeprowadziwszy dział zawiadomi o zajęciu sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej w celu ujawnienia zajęcia przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie zawiadomienia do zbioru dokumentów.

Jeżeli wierzyciel w ciągu miesiąca po ukończeniu działu nie zażądał przeprowadzenia egzekucji z mienia przypadłego dłużnikowi, przedmioty majątkowe, z których egzekucji nie żądał, będą wolne od zajęcia. O zajęciu prawa, z mocy którego dłużnik może żądać działu, komornik zawiadomi wskazane przez wierzyciela osoby, przeciwko którym dłużnikowi przysługuje prawo żądania działu.

Zgoda spółki

Opisany tryb egzekucji będzie miał zastosowanie w takiej formie w przypadku, gdy umowa spółki nie ogranicza możliwości zbycia udziałów lub akcji. W sytuacji gdy umowa spółki będzie takie ograniczenia zawierać, wówczas powyżej opisany tryb będzie ulegał określonym modyfikacjom. W takiej bowiem sytuacji spółce będzie przysługiwało prawo przedstawienia osoby, która nabędzie udział za cenę, jaką określi sąd rejestrowy, po zasięgnięciu w razie potrzeby opinii biegłych.

Spółka powinna wówczas, w ciągu dwóch tygodni po zawiadomieniu jej przez sąd o zarządzeniu sprzedaży, zgłosić wniosek o przeprowadzenie oszacowania w tym trybie. Jeżeli spółka w tym terminie nie wystąpi z takim wnioskiem albo jeżeli w ciągu dwóch tygodni od zawiadomienia spółki o ustaleniu ceny nabycia osoba wskazana przez spółkę nie złoży komornikowi ustalonej ceny, udziały będą sprzedane zgodnie z trybem przewidzianym w opisywanych wcześniej przepisach egzekucyjnych.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.