Doradca Podatnika 13/2007 Ubezpieczenia

Agnieszka Ziętarska-Łaszcz
specjalistka ds. ubezpieczeń społecznych

Osoby, które po 24 sierpnia 2005 r. rozpoczęły prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, mogą opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej przez siebie kwoty, nie niższej jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Zdarza się jednak, iż osoby, które rozpoczęły działalność po 24 sierpnia 2005 r. i nie zadeklarowały, że będą opłacać preferencyjne składki, zastanawiają się, czy mogą obecnie skorzystać z takiej możliwości.

Należy stwierdzić, iż w przypadku tych osób możliwość opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w preferencyjnej wysokości byłaby możliwa, gdyby od daty rozpoczęcia wykonywania tej działalności jako podstawę wymiaru składek zadeklarowały kwotę nie niższą niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Ponieważ tego nie uczyniły, nie mogą opłacać składek na ubezpieczenia społeczne w preferencyjnej wysokości.

Przypomnijmy, co rozumiemy przez pojęcie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością taką jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Możliwość opłacania składek w preferencyjnej wysokości przez osoby prowadzące działalność gospodarczą została wprowadzona do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa o s.u.s.) na mocy artykułu 18a od 1 lipca 2005 r.

W związku z tym osoby, które rozpoczęły działalność gospodarczą po tym terminie (a ściślej - po 24 sierpnia 2005 r.), mogą skorzystać z możliwości opłacania składek w preferencyjnej, niższej wysokości.

Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 18a ust. 1 ustawy o s.u.s., podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o s.u.s. (tj. osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych), w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Preferencyjne składki ZUS

Z powyższego przepisu jasno wynika, że preferencyjne składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe mogą opłacać jedynie osoby, które prowadzą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Osoby te składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w preferencyjnej wysokości mogą opłacać od daty rozpoczęcia działalności (ale nie wcześniej niż od 24 sierpnia 2005 r.) i przez okres jedynie 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania tejże działalności. Z preferencyjnych zasad opłacania składek mogą skorzystać również wspólnicy spółek jawnych, komandytowych lub partnerskich oraz jednoosobowy wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a także twórcy i artyści (zgodnie z interpretacją Departamentu Prawnego ZUS).

Podstawa wymiaru składek

Zgodnie z art. 18a ust. 1 ustawy o s.u.s. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia.


Artykuł 18a ustawy o s.u.s. wskazuje wyraźnie na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, powstaje zatem pytanie, czy preferencyjna składka ma zastosowanie również wobec ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego i zdrowotnego?

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Innymi słowy preferencyjna wysokość składki przewidziana w art. 18a ustawy o s.u.s. ma również zastosowanie do składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe. W tym miejscu należy jednak przypomnieć, że dla osób prowadzących działalność gospodarczą ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne (art. 11 ust. 2 ustawy o s.u.s.).

Natomiast składkę na ubezpieczenie zdrowotne należy naliczać i opłacać na ogólnych zasadach, czyli od zadeklarowanej kwoty, nie niższej niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Składka nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu w sytuacji, gdy działalność została rozpoczęta lub zakończona w trakcie miesiąca, jak również za okres pobierania zasiłków.

 Jeśli chodzi o składki na Fundusz Pracy, to osoba prowadząca działalność gospodarczą ma obowiązek opłacać składki na FP, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe, jeśli wynoszą one w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę.


Kto może opłacać preferencyjne składki ZUS

Artykuł 18a ustawy o s.u.s zawiera ograniczenia, tzn. nie każda osoba prowadząca działalność gospodarczą może skorzystać z preferencji w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl ust. 2 art. 18a możliwość preferencyjnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne nie ma zastosowania wobec osób, które:

1. prowadzą działalność gospodarczą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność,
2. wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Odnośnie do punktu 1 należy wyjaśnić, iż z możliwości preferencyjnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne nie mogą skorzystać osoby, które prowadziły i prowadzą nadal działalność gospodarczą przed datą obowiązywania art. 18 a (tj. przed 24 sierpnia 2005 r.).




Odnośnie do pkt 2 należy wyjaśnić, iż osoba, która była wcześniej zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a po zakończeniu stosunku pracy rozpoczęła działalność gospodarczą, ale wykonuje ją na rzecz byłego pracodawcy, również nie może skorzystać z preferencji przewidzianych w art. 18a ust. 1 ustawy o s.u.s.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.